Tự kỷ là một rối loạn phát triển phổ biến hiện nay, ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, tương tác xã hội, và sự phát triển hành vi của trẻ em và người lớn. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ cung cấp những thông tin chi tiết về tự kỷ, bao gồm triệu chứng, nguyên nhân và các phương pháp điều trị hiệu quả, được chia sẻ từ kinh nghiệm của bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Hoàng Yến, một trong những chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực tâm thần học tại Việt Nam.

Hy vọng rằng với những kiến thức này, bạn sẽ có cái nhìn sâu sắc hơn và biết cách hỗ trợ người mắc tự kỷ một cách tốt nhất.

Tự kỷ là gì?

Tự kỷ (hay còn gọi là Rối loạn phổ tự kỷ) là một nhóm các rối loạn phát triển ảnh hưởng đến khả năng tương tác xã hội, giao tiếp và hành vi của một người. Những biểu hiện chung thường gặp là khó khăn trong việc hiểu và đáp lại cảm xúc của người khác, hạn chế trong việc tham gia vào các hoạt động xã hội, và thường xuyên thể hiện các hành vi hoặc thói quen lặp đi lặp lại.

Các triệu chứng điển hình của tự kỷ

Người mắc tự kỷ thường có những biểu hiện rõ rệt trong hành vi, cảm xúc và giao tiếp. Triệu chứng có thể xuất hiện từ sớm và thay đổi theo từng giai đoạn phát triển.

Rối loạn giao tiếp và tương tác xã hội

Trẻ thường gặp khó khăn trong việc duy trì ánh mắt, ít cười đáp lại hoặc ít chủ động bắt chuyện. Nhiều trẻ chậm nói hoặc không dùng ngôn ngữ để giao tiếp, thay vào đó là cử chỉ lặp đi lặp lại. Khi chơi với bạn bè, trẻ dễ bị tách biệt do không biết cách chia sẻ hoặc tương tác hai chiều.

Rối loạn hành vi và sở thích 

Người mắc bệnh tự kỷ thường có những hành vi lặp đi lặp lại, sở thích đặc biệt hoặc ám ảnh một chủ đề cụ thể nào đó. Ví dụ, một số trẻ thích xếp đồ vật theo thứ tự nhất định hoặc bị thu hút mạnh mẽ bởi những con số. Trẻ phản ứng mạnh khi thay đổi môi trường hoặc thói quen: chỉ thích đi 1 đường, ăn 1 món, ngồi 1 chỗ; Có thể có sở thích bất thường, hẹp và chuyên biệt (ví dụ: nhớ hết biển số xe, mê lịch sử tàu hỏa…). Điều này có thể gây cản trở đến khả năng thích nghi trong môi trường học tập và xã hội.

Rối loạn cảm giác và cảm xúc

Một số người mắc tự kỷ có phản ứng quá mức hoặc giảm nhạy cảm với âm thanh, ánh sáng, mùi vị. Cùng với đó, khả năng kiểm soát cảm xúc kém có thể dẫn đến những cơn giận dữ hoặc lo âu khi đối diện tình huống căng thẳng.

Nguyên nhân gây ra tự kỷ

Cho đến nay, chưa có một báo cáo nào giải thích đầy đủ về sự hình thành của tự kỷ. Tuy nhiên, có thể nói nhiều yếu tố kết hợp có thể góp phần vào sự phát triển rối loạn này.

Yếu tố di truyền

Một trong những nguyên nhân gây ra tự kỷ phổ biến có thể kể đến là yếu tố di truyền. Những thay đổi ở một hoặc nhiều đoạn gen ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ thần kinh có thể làm tăng nguy cơ mắc rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ.  Có thể thấy rằng tự kỷ có tính di truyền mạnh mẽ.

• Nếu trong gia đình có một trẻ bị tự kỷ, nguy cơ đứa trẻ thứ hai cũng mắc có thể tăng lên khoảng 10–20 lần so với dân số chung.
• Ở các cặp sinh đôi cùng trứng, tỷ lệ cả hai đều mắc ASD có thể lên tới 70–90%, cho thấy vai trò rất mạnh của gen.
• Hàng trăm gen khác nhau đã được phát hiện liên quan đến ASD, trong đó có các gen điều hòa phát triển synap thần kinh, dẫn truyền thần kinh, hình thành mạng lưới nơron… như SHANK3, NRXN1, NLGN3/4, CHD8…
• Đột biến gen de novo (xuất hiện lần đầu ở trẻ, không di truyền từ bố mẹ) cũng có thể góp phần gây bệnh.

Yếu tố bên trong

Một số bất thường trong sự phát triển của hệ thần kinh cũng được ghi nhận ở người mắc tự kỷ. Các yếu tố này bao gồm cấu trúc não, hoạt động kết nối thần kinh và sự cân bằngcác chất dẫn truyền thần kinh thần kinh.

• Bất thường trong cấu trúc não như hạch hạnh nhân, tiểu não hoặc vỏ não trước trán có thể làm thay đổi khả năng điều khiển cảm xúc và hành vi.
  
• Sự mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine và GABA cũng thường gặp ở người mắc tự kỷ.
  
• Một số rối loạn miễn dịch ở mẹ trong quá trình mang thai có thể ảnh hưởng đến sự phát triển hệ thần kinh của thai nhi.

Yếu tố bên ngoài

Bên cạnh di truyền và sinh học, môi trường sống cũng có thể tác động đến nguy cơ mắc tự kỷ. Những ảnh hưởng này có thể đến từ giai đoạn bào thai hoặc trong quá trình sinh nở.

• Trẻ có nguy cơ cao nếu mẹ tiếp xúc với chất độc hại (chì, thủy ngân, thuốc trừ sâu) trong giai đoạn thai kỳ.
• Biến chứng thai kỳ như nhiễm trùng, tiền sản giật, sinh non, nhẹ cân.
  
• Nhiễm virus như rubella hoặc biến chứng khi sinh (ngạt, thiếu oxy não) cũng được xem là yếu tố nguy cơ.
  
• Tuổi tác của cha mẹ, đặc biệt là người cha lớn tuổi, cũng liên quan đến nguy cơ tăng rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ.

Cách điều trị tự kỷ

Mặc dù tự kỷ không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có nhiều phương pháp điều trị và can thiệp có thể giúp cải thiện các triệu chứng và chất lượng cuộc sống cho người mắc rối loạn này.

Mục đích điều trị

Mục tiêu của việc điều trị bệnh tự kỷ không phải là “chữa khỏi” hoàn toàn, mà giúp bệnh nhân có thể:

• Giúp cải thiện giao tiếp, hành vi, kỹ năng xã hội.
  
• Tăng khả năng tự lập trong học tập và sinh hoạt.
  
• Giảm thiểu các hành vi gây hại hoặc rối loạn kèm theo.
  
• Hỗ trợ gia đình có đủ kiến thức và công cụ để đồng hành lâu dài.

Can thiệp hành vi

Can thiệp hành vì hay còn được gọi là Applied Behavior Analysis (ABA) là một trong những phương pháp điều trị bệnh tự kỷ phổ biến nhất.

• ABA sử dụng nguyên tắc củng cố tích cực, dạy trẻ từ kỹ năng nhỏ như giao tiếp bằng mắt, chào hỏi, đến các kỹ năng phức tạp hơn như làm việc nhóm.
  

• Các liệu pháp khác như TEACCH (Treatment and Education of Autistic and Communication related handicapped Children) nhấn mạnh việc xây dựng môi trường học tập có cấu trúc rõ ràng, giúp trẻ dễ tiếp nhận.
  

• Trị liệu hành vi sớm (Early Start Denver Model) đặc biệt hiệu quả cho trẻ dưới 5 tuổi.
  

Can thiệp ngôn ngữ và giao tiếp

Ngôn ngữ là rào cản lớn nhất đối với người mắc tự kỷ. Vì vậy can thiệp ngôn ngữ và giao tiếp được coi là phương pháp điều trị mang lại hiệu quả cao 

• Liệu pháp ngôn ngữ tập trung cải thiện khả năng phát âm, mở rộng vốn từ và phát triển ngôn ngữ cơ thể.
  

• Trẻ được hướng dẫn cách sử dụng hệ thống trao đổi tranh ảnh (PECS), hoặc ứng dụng công nghệ hỗ trợ giao tiếp.
  

• Các chuyên gia nhấn mạnh việc phối hợp giữa cha mẹ và nhà trị liệu để ngôn ngữ được luyện tập hằng ngày, không chỉ trong phòng khám.
  

Điều trị y tế

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kê thuốc để kiểm soát các vấn đề của bệnh nhân mắc tự kỷ. Thuốc không chữa khỏi tự kỷ, nhưng cần thiết trong một số trường hợp để kiểm soát triệu chứng.

• Thuốc chống lo âu và chống trầm cảm giúp giảm căng thẳng và hành vi ám ảnh.
  

• Thuốc chống loạn thần như risperidone có thể được dùng để kiểm soát hành vi gây hấn hoặc kích động.
  

• Thuốc điều trị tăng động giảm chú ý (ADHD) được áp dụng nếu trẻ có kèm rối loạn tăng động.

Việc dùng thuốc cần có sự giám sát chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa tâm thần, tuyệt đối không tự ý sử dụng.

Phương pháp giáo dục và hỗ trợ gia đình

Việc phát hiện dấu hiệu tự kỷ sớm hay muộn, và hiệu quả điều trị thế nào, phụ thuộc rất lớn vào thái độ và vai trò của gia đình. Gia đình đóng vai trò then chốt trong quá trình điều trị giúp bệnh nhân mau chóng phục hồi và có thể tái hòa nhập cộng đồng.

• Trẻ mắc tự kỷ nên được tham gia các lớp học hòa nhập có giáo trình cá nhân hóa.
  
• Cha mẹ cần được đào tạo để hiểu và hỗ trợ con, từ đó phối hợp chặt chẽ với nhà trường và chuyên gia.
  
• Các nhóm hỗ trợ cộng đồng và trung tâm can thiệp là nguồn lực quý giá, giúp gia đình giảm áp lực và học hỏi kinh nghiệm từ những người cùng hoàn cảnh.

Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến – Địa chỉ tin cậy điều trị rối loạn phổ tự kỷ

Phòng khám Chuyên khoa Tâm thần Hoàng Yến, do bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Hoàng Yến phụ trách, là địa chỉ uy tín trong điều trị rối loạn tự kỷ và các vấn đề sức khỏe tâm thần. Với hơn 20 năm kinh nghiệm, bác sĩ Nguyễn Hoàng Yến và đội ngũ y bác sĩ tận tâm luôn cam kết mang đến dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần chất lượng cao.

Tại phòng khám, bệnh nhân tự kỷ được điều trị bằng phương pháp khoa học hiện đại như thuốc ổn định hành vi và liệu pháp can thiệp tâm lý. Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là giảm triệu chứng mà còn giúp bệnh nhân cải thiện kỹ năng xã hội và giao tiếp.

Chúng tôi cũng cung cấp dịch vụ tư vấn cho gia đình bệnh nhân, giúp họ hiểu rõ hơn về bệnh và cách hỗ trợ người thân hiệu quả. Với môi trường chăm sóc tận tâm, Phòng khám Hoàng Yến là lựa chọn đáng tin cậy cho điều trị tự kỷ.

Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu rối loạn tự kỷ, hãy đến với Phòng khám Hoàng Yến để nhận được sự chăm sóc chuyên nghiệp và phương pháp điều trị phù hợp. Hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn và điều trị kịp thời.

Thông tin liên hệ:

• Địa chỉ: số 12 ngõ 44 phố Đỗ Quang, phường Yên Hòa, Hà Nội.
• Hotline: 0974 509 322
• Website: https://phongkhamtamthanhoangyen.com/