Rối loạn phân liệt cảm xúc là một trong những rối loạn tâm thần phức tạp và khó chẩn đoán nhất hiện nay. Người bệnh thường xuất hiện đồng thời các triệu chứng của tâm thần phân liệt và rối loạn cảm xúc (như trầm cảm hoặc hưng cảm), khiến việc điều trị trở nên nhiều thách thức. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về bản chất của bệnh, nguyên nhân, triệu chứng và cách nhận biết sớm để điều trị kịp thời.

Rối loạn phân liệt cảm xúc là gì?

Rối loạn phân liệt cảm xúc (Schizoaffective Disorder) là tình trạng người bệnh vừa có triệu chứng rối loạn tâm thần, chẳng hạn như hoang tưởng, ảo giác, vừa có biểu hiện của rối loạn cảm xúc như hưng cảm hoặc trầm cảm.

Theo các chuyên gia, đây là một dạng rối loạn trung gian giữa tâm thần phân liệt và rối loạn khí sắc, có đặc điểm là sự kết hợp kéo dài của cả hai nhóm triệu chứng. Điều này khiến người mắc dễ bị nhầm lẫn với các bệnh khác, đặc biệt là trầm cảm nặng có loạn thần hoặc rối loạn lưỡng cực.

Các biểu hiện thường không xuất hiện cùng lúc mà có thể đan xen theo giai đoạn. Ví dụ, bệnh nhân có thể trải qua thời kỳ hoang tưởng mạnh mẽ rồi chuyển sang giai đoạn trầm cảm sâu. Các chuyên gia cho biết, việc nhận diện sớm và điều trị đúng cách sẽ giúp người bệnh kiểm soát triệu chứng tốt hơn, giảm nguy cơ tái phát và phục hồi khả năng hòa nhập xã hội.

Những nguyên nhân phổ biến gây rối loạn phân liệt cảm xúc

Rối loạn phân liệt cảm xúc không xuất hiện ngẫu nhiên mà thường là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa di truyền, môi trường và các yếu tố sinh học.

Yếu tố di truyền

Nhiều nghiên cứu cho thấy nguy cơ mắc rối loạn phân liệt cảm xúc tăng cao nếu trong gia đình có người bị rối loạn tâm thần phân liệt hoặc rối loạn lưỡng cực.

Các nhà khoa học nhận định, gen di truyền ảnh hưởng đến cách não bộ xử lý thông tin và phản ứng với stress, từ đó hình thành nền tảng cho các triệu chứng tâm thần. Tuy nhiên, di truyền không phải yếu tố duy nhất, mà chỉ đóng vai trò “kích hoạt” trong những điều kiện nhất định của môi trường sống.

Mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh

Chất dẫn truyền thần kinh như Dopamine, Serotonin và Norepinephrine giữ vai trò quan trọng trong việc điều hòa cảm xúc và tư duy. Khi sự cân bằng của các chất này bị rối loạn, người bệnh có thể trải qua cảm xúc cực đoan, suy nghĩ méo mó và hành vi bất thường.

Các nghiên cứu hình ảnh não cho thấy sự thay đổi trong hoạt động của vùng trán và hạch nền có thể liên quan trực tiếp đến sự phát triển của bệnh. Do đó, điều chỉnh chất dẫn truyền  thần kinh là trọng tâm trong điều trị bằng thuốc chống loạn thần hoặc ổn định khí sắc.

Stress mạnh hoặc sang chấn tâm lý

Những biến cố lớn trong cuộc sống như mất người thân, ly hôn, thất nghiệp, hoặc bạo lực kéo dài có thể trở thành “chất xúc tác” khiến các yếu tố tiềm ẩn trong não bộ được kích hoạt.

Chuyên gia cho rằng stress kéo dài làm tăng nồng độ cortisol, gây tổn thương các vùng não điều hòa cảm xúc, từ đó dẫn đến khởi phát hoặc làm nặng thêm bệnh. Điều quan trọng là cần xây dựng kỹ năng ứng phó và môi trường sống lành mạnh, bởi khi tâm lý được cân bằng, nguy cơ khởi phát bệnh sẽ giảm đáng kể.

Sử dụng chất kích thích

Ma túy, rượu, cần sa hoặc các chất hướng thần đều có thể làm biến đổi hoạt động của não bộ, đặc biệt là các trung tâm điều khiển cảm xúc và nhận thức.

Theo thống kê, gần 40% bệnh nhân rối loạn phân liệt cảm xúc từng lạm dụng chất kích thích, làm bệnh tiến triển nhanh hơn và gây khó khăn trong điều trị. Việc cai nghiện và ổn định tâm lý song song với điều trị bằng thuốc là yếu tố bắt buộc để phục hồi hiệu quả.

Các triệu chứng thường gặp của rối loạn phân liệt cảm xúc

Rối loạn phân liệt cảm xúc có nhiều dạng khác nhau tùy thuộc vào kiểu cảm xúc chiếm ưu thế. Dưới đây là ba loại chính được ghi nhận trong chẩn đoán lâm sàng.

Rối loạn phân liệt cảm xúc loại hưng cảm

Người bệnh thường có tâm trạng hưng phấn, nói nhiều, ít ngủ nhưng vẫn cảm thấy tràn đầy năng lượng. Họ có xu hướng đánh giá quá cao bản thân, dễ đưa ra quyết định vội vàng hoặc hành vi liều lĩnh.

Bên cạnh đó, các triệu chứng loạn thần như hoang tưởng và ảo giác cũng xuất hiện, khiến bệnh nhân tin rằng mình có khả năng đặc biệt hoặc bị ai đó theo dõi. 

Rối loạn phân liệt cảm xúc loại trầm cảm

Người mắc cảm thấy buồn bã kéo dài, mất hứng thú với mọi hoạt động, thậm chí mất niềm tin vào cuộc sống.

Các triệu chứng điển hình gồm mất ngủ, mệt mỏi, rối loạn ăn uống và suy nghĩ tiêu cực về bản thân. Khi kèm theo loạn thần, người bệnh có thể nghe thấy tiếng nói đe dọa hoặc cảm giác bị kiểm soát bởi thế lực bên ngoài.

Theo các chuyên gia, trầm cảm kèm loạn thần là dạng khó điều trị nhất, vì người bệnh thường phủ nhận tình trạng của mình và không tuân thủ điều trị.

Rối loạn phân liệt cảm xúc loại hỗn hợp

Đây là dạng pha trộn giữa hưng cảm và trầm cảm, người bệnh vừa có cảm xúc cực đoan, vừa thay đổi khí sắc thất thường chỉ trong vài giờ hoặc vài ngày.

Các biểu hiện như cười nói quá mức rồi đột ngột rơi vào im lặng hoặc khóc lóc, cùng với hoang tưởng, ảo giác khiến họ mất khả năng nhận thức thực tại. Dạng hỗn hợp thường nguy hiểm nhất vì có thể dẫn đến hành vi tự hủy hoại bản thân hoặc tấn công người khác nếu không được kiểm soát kịp thời.

Nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc rối loạn phân liệt cảm xúc

Rối loạn phân liệt cảm xúc có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, nhưng thường khởi phát trong giai đoạn từ 18 đến 35 tuổi, thời điểm con người chịu nhiều áp lực về công việc, học tập và các mối quan hệ xã hội.

Rối loạn phân liệt cảm xúc có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi

Các nhóm có nguy cơ cao bao gồm:

– Người có tiền sử gia đình mắc bệnh tâm thần.

– Người từng chịu sang chấn tâm lý nặng hoặc stress kéo dài.

– Người lạm dụng chất kích thích hoặc ngủ nghỉ không điều độ.

Các chuyên gia cảnh báo rằng phát hiện sớm và can thiệp đúng hướng có thể giúp người bệnh kiểm soát tốt triệu chứng, phục hồi cuộc sống gần như bình thường.

Những biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị đúng cách

Nếu rối loạn phân liệt cảm xúc không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, người bệnh có thể đối mặt với nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến cả sức khỏe tâm thần lẫn thể chất.

Trước hết, bệnh có thể tiến triển nặng dần, khiến người mắc mất dần khả năng kiểm soát cảm xúc và hành vi. Các triệu chứng như hoang tưởng, ảo giác và rối loạn khí sắc có thể trở nên thường xuyên, kéo dài, gây gián đoạn nghiêm trọng đến công việc, học tập và các mối quan hệ xã hội.

Một trong những biến chứng nguy hiểm nhất là nguy cơ tự sát hoặc gây hại cho người khác. Theo thống kê, có đến 10 – 15% bệnh nhân rối loạn phân liệt cảm xúc từng có ý định hoặc hành vi tự sát, đặc biệt trong giai đoạn trầm cảm nặng hoặc khi bị cô lập xã hội.

Ngoài ra, bệnh không được kiểm soát còn dẫn đến suy giảm trí nhớ, mất khả năng tập trung và giảm năng lực nhận thức, khiến người bệnh khó hòa nhập trở lại với cuộc sống bình thường. Một số trường hợp còn phát sinh rối loạn giấc ngủ, lạm dụng thuốc, nghiện rượu hoặc các chất kích thích, làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh.

Theo khuyến cáo, điều trị sớm và đúng phác đồ là yếu tố sống còn, giúp giảm tần suất tái phát và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm. Bên cạnh đó, việc duy trì hỗ trợ tâm lý và sự đồng hành của gia đình đóng vai trò quan trọng giúp người bệnh hồi phục ổn định và bền vững hơn.

Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến – Địa chỉ thăm khám và điều trị rối loạn phân liệt cảm xúc uy tín tại Hà Nội

Tại Hà Nội, Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến được nhiều người bệnh tin tưởng nhờ đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, từng công tác tại các bệnh viện lớn. Phòng khám áp dụng phác đồ điều trị cá nhân hóa, kết hợp giữa liệu pháp hóa dược, liệu pháp tâm lý và phục hồi chức năng xã hội, giúp bệnh nhân ổn định cảm xúc và nhận thức.

Ngoài ra, phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến còn chú trọng đến liệu pháp gia đình, hướng dẫn người thân cách chăm sóc và giao tiếp với bệnh nhân để giảm tái phát.

Người bệnh được theo dõi định kỳ, đánh giá tiến triển bằng bảng đo lường chuẩn quốc tế và điều chỉnh thuốc phù hợp với từng giai đoạn. Điều này giúp tối ưu hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ.

Rối loạn phân liệt cảm xúc là một bệnh lý tâm thần phức tạp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và yếu tố nguy cơ là bước đầu quan trọng giúp người bệnh và gia đình chủ động tìm kiếm hỗ trợ y tế.

Chúng tôi khuyến nghị, khi có các biểu hiện bất thường về cảm xúc hoặc hành vi, bạn nên đến khám tại các cơ sở chuyên khoa uy tín như Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến để được tư vấn và điều trị phù hợp.

Thông tin liên hệ:

• Địa chỉ: số 12 ngõ 44 phố Đỗ Quang, phường Yên Hòa, Hà Nội.
• Hotline: 0974 509 322
• Website: https://phongkhamtamthanhoangyen.com/

Sức khỏe tâm thần là nền tảng cho một cuộc sống trọn vẹn. Việc quan tâm và điều trị sớm rối loạn phân liệt cảm xúc không chỉ giúp người bệnh hồi phục mà còn góp phần xây dựng cộng đồng lành mạnh, hạnh phúc hơn.