Tâm thần phân liệt không còn là một căn bệnh hiếm gặp trong xã hội hiện đại. Tuy nhiên, rất nhiều người vẫn hiểu sai, thậm chí là sợ hãi và kỳ thị những ai mắc căn bệnh này. Trong bài viết dưới đây, chúng tôi sẽ cùng bạn tìm hiểu toàn diện về điều trị tâm thần phân liệt, nguyên nhân sâu xa, phương pháp hỗ trợ hiệu quả cũng như cách phòng ngừa căn bệnh này một cách khoa học và hiệu quả  nhất.

Mọi thông tin đều được tham khảo từ hệ thống y khoa chính thống và cập nhật theo xu hướng điều trị mới tại Việt Nam.

Nguyên nhân chính của bệnh tâm thần phân liệt

Trước khi nói đến điều trị tâm thần phân liệt, cần hiểu rõ đây là một rối loạn nghiêm trọng thuộc nhóm bệnh tâm thần. Người bệnh thường mất khả năng phân biệt thực tại, gặp khó khăn trong việc tư duy, giao tiếp và xử lý cảm xúc. Nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh có thể kéo dài và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống của người bệnh lẫn gia đình.

Tâm thần phân liệt không phải là “đa nhân cách” như nhiều người vẫn nghĩ. Đây là bệnh có cơ sở y học rõ ràng, với nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố kết hợp, chứ không chỉ đơn thuần do stress hay tâm lý yếu.

Yếu tố về di truyền và sinh học

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng di truyền đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành tâm thần phân liệt. Nếu trong gia đình có người từng mắc bệnh này, nguy cơ của những người thân ruột thịt sẽ cao hơn đáng kể so với dân số bình thường.

Không chỉ là yếu tố di truyền đơn thuần, đột biến gene liên quan đến các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine và glutamate cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Các gene này ảnh hưởng đến hoạt động và kết nối của các vùng não, từ đó gây ra rối loạn hành vi và nhận thức.

Thay đổi cấu trúc não, chức năng và các chất dẫn truyền thần kinh

Chụp cộng hưởng từ (MRI) đã cho thấy những thay đổi rõ rệt trong cấu trúc não bộ của người mắc tâm thần phân liệt. 

Đặc biệt, sự giảm thể tích chất xám, đặc biệt ở vùng thùy trán và thái dương, nơi chịu trách nhiệm tư duy, ra quyết định và xử lý thông tin cảm xúc. Rối loạn hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine, glutamate và serotonin – chúng ảnh hưởng đến cảm xúc, hành vi và khả năng nhận thức. Một số bằng chứng cho thấy quá trình phát triển não bộ bất thường từ giai đoạn bào thai có thể góp phần vào nguy cơ mắc bệnh sau này.

Ảnh hưởng từ tâm lý, đời sống xã hội và văn hóa

Môi trường sống cũng có tác động mạnh đến sự biểu hiện của bệnh. Trẻ em lớn lên trong môi trường bạo lực gia đình, lạm dụng chất kích thích, hoặc bị cô lập xã hội có nguy cơ phát triển tâm thần phân liệt cao hơn.

Ngoài ra, áp lực văn hóa, sự kỳ vọng quá mức từ xã hội, và môi trường học tập, làm việc căng thẳng kéo dài cũng có thể kích hoạt các biểu hiện bệnh ở người đã có sẵn nguy cơ tiềm ẩn.

Phương pháp điều trị tâm thần phân liệt hiệu quả

Việc điều trị tâm thần phân liệt hiện nay đã bước sang một giai đoạn mới, không còn dừng lại ở việc “kiểm soát triệu chứng” mà hướng tới mục tiêu lâu dài là phục hồi toàn diện thể chất, tinh thần và khả năng hòa nhập xã hội của người bệnh. Đây là một quá trình liên tục, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ, người bệnh, gia đình và cộng đồng.

Tại phòng khám chuyên khoa và các bệnh viện tâm thần uy tín, phương pháp điều trị tâm thần phân liệt được xây dựng dựa trên nhiều trụ cột y học, bao gồm: thuốc chống loạn thần, liệu pháp tâm lý, phục hồi chức năng tâm thần, hỗ trợ xã hội, cùng với việc theo dõi lâu dài và cá nhân hóa phác đồ.

Mục tiêu chung của điều trị

Chúng tôi xác định rõ rằng, điều trị tâm thần phân liệt không chỉ là làm thuyên giảm triệu chứng như ảo giác, hoang tưởng hay rối loạn hành vi. Mục tiêu lớn hơn là:

– Khôi phục chức năng nhận thức và hành vi xã hội để người bệnh có thể tự lập.

– Tăng cường khả năng kiểm soát cảm xúc, giảm nguy cơ tái phát.

– Tạo môi trường hỗ trợ lâu dài, giúp người bệnh không cảm thấy bị cô lập hay kỳ thị.

Một phác đồ hiệu quả là phác đồ giúp bệnh nhân hiểu rõ bệnh của mình, có thể quản lý triệu chứng, và sống hòa nhập với cộng đồng mà không phải phụ thuộc quá nhiều vào cơ sở y tế.

Điều trị bằng thuốc chống loạn thần

Thuốc chống loạn thần vẫn là nền tảng trong quá trình điều trị tâm thần phân liệt y khoa. Có hai nhóm thuốc chính:

– Thế hệ thứ nhất (typical): Haloperidol, Chlorpromazine… có tác dụng mạnh trên triệu chứng dương tính như hoang tưởng, ảo giác. Tuy nhiên, thuốc này dễ gây tác dụng phụ như rối loạn vận động (run tay, cứng cơ).

– Thế hệ thứ hai (atypical): Risperidone, Olanzapine, Quetiapine, Clozapine… được sử dụng phổ biến hơn hiện nay vì vừa kiểm soát tốt triệu chứng, vừa giảm được các tác dụng phụ 

Lưu ý, việc lựa chọn thuốc và liều phải do bác sĩ chuyên khoa tâm thần chỉ định. Tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc khi thấy bệnh “đỡ”, vì dễ tái phát nặng hơn. Khi có tác dụng phụ (run tay, tăng cân, ngủ nhiều…), cần tái khám để điều chỉnh thay vì tự ý bỏ thuốc.

Các phương pháp điều biến não (Neuromodulation)

Điều biến não là nhóm phương pháp tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên hoạt động thần kinh trung ương, giúp điều chỉnh các mạng lưới thần kinh bị rối loạn trong tâm thần phân liệt. Chúng không thay thế hoàn toàn thuốc nhưng có thể hỗ trợ đáng kể trong những trường hợp kháng trị hoặc triệu chứng tồn tại dai dẳng (như ảo giác thính giác hoặc thiếu cảm xúc kéo dài). Một số phương pháp có thể kể đến như Kích thích từ xuyên sọ (TMS), kích thích dòng điện một chiều xuyên sọ (tDCS), kích thích não sâu (DBS), sốc điện…

Liệu pháp gen và tiếp cận sinh học tiên tiến

Vì tâm thần phân liệt có yếu tố di truyền mạnh (ước tính di truyền chiếm 60–80% nguy cơ), nên nghiên cứu gen học đang mở ra hướng điều trị tâm thần phân liệt tương lai – can thiệp vào gốc rễ bệnh sinh. Nhiều gen liên quan đã được xác định, như:

– COMT (Catechol-O-methyltransferase) – ảnh hưởng đến chuyển hóa dopamine;

– DISC1 (Disrupted in Schizophrenia 1) – điều hòa phát triển thần kinh;

– NRG1, DTNBP1, ZNF804A – liên quan đến kết nối synap và tín hiệu thần kinh.

Các nhà khoa học đang thử nghiệm sử dụng tế bào gốc thần kinh để tái tạo các vùng não bị suy giảm kết nối hoặc hoạt động bất thường. Dù còn trong giai đoạn rất sớm, hướng tiếp cận này mở ra tiềm năng điều trị phục hồi cấu trúc não thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng.

Phục hồi chức năng và dịch vụ hỗ trợ cộng đồng

Sau giai đoạn cấp tính, người bệnh rất cần được đưa vào các chương trình phục hồi chức năng tâm thần để tái hòa nhập xã hội. Mục tiêu của giai đoạn này là:

– Khôi phục kỹ năng sống cơ bản như ăn uống, vệ sinh cá nhân, sử dụng phương tiện công cộng.

– Huấn luyện kỹ năng làm việc hoặc hỗ trợ học nghề phù hợp.

– Tư vấn tâm lý cho gia đình để đồng hành đúng cách.

Tại một số mô hình tiên tiến như ở Pháp, Nhật Bản, hay hiện nay bắt đầu có tại Hà Nội, trung tâm cộng đồng kết hợp y tế – xã hội sẽ tiếp nhận người bệnh sau điều trị nội trú, giúp họ sống trong một môi trường bán độc lập nhưng vẫn được hỗ trợ y tế và giám sát chuyên môn khi cần.

Tâm lý trị liệu

Tâm lý trị liệu là một trong những can thiệp quan trọng giúp người bệnh kiểm soát nhận thức và cảm xúc. Hiện nay, hai phương pháp được ứng dụng rộng rãi là:

– Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT): giúp người bệnh nhận diện suy nghĩ méo mó,học cách điều chỉnh dần để nhìn nhận thực tế rõ hơn.

– Liệu pháp gia đình: giúp người thân hiểu rõ về bệnh, biết cách giao tiếp không gây kích động, hỗ trợ đúng cách khi người bệnh tái phát nhẹ.

Ngoài ra, với những người bệnh có tiền sử bị sang chấn tâm lý hoặc từng sống trong môi trường bị bạo hành, liệu pháp sang chấn (Trauma-informed therapy) cũng có thể mang lại kết quả tích cực, giúp họ phục hồi sự ổn định tinh thần.

Việc kết hợp tâm lý trị liệu với thuốc chống loạn thần sẽ giúp kéo dài thời gian ổn định bệnh, ngăn chặn tái phát và tăng chất lượng sống tổng thể.

Một vài thói quen và sinh hoạt giúp phòng ngừa bệnh tâm thần phân liệt

Chăm sóc đúng cách trong sinh hoạt hằng ngày có thể giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh, đồng thời hỗ trợ rất nhiều cho quá trình điều trị tâm thần phân liệt.

Chế độ sinh hoạt cho bệnh nhân tâm thần phân liệt

Người bệnh cần duy trì lối sống điều độ: ngủ đủ giấc, tránh thức khuya, không sử dụng rượu bia hay chất kích thích. Gia đình nên hỗ trợ bệnh nhân thiết lập thời gian biểu hợp lý cho từng hoạt động trong ngày.

Việc tham gia các hoạt động nhẹ như đi bộ, yoga hay thiền định cũng giúp người bệnh ổn định tâm trí, giảm lo âu và căng thẳng kéo dài.

Chế độ dinh dưỡng hỗ trợ điều trị

Dinh dưỡng đóng vai trò không nhỏ trong quá trình phục hồi. Chúng tôi khuyến khích một chế độ ăn giàu vitamin nhóm B, omega-3 và protein lành mạnh để hỗ trợ hoạt động não bộ.

Hạn chế đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường, bởi chúng có thể làm rối loạn hoạt động dẫn truyền thần kinh, ảnh hưởng đến tâm trạng và khả năng kiểm soát hành vi.

Phương pháp phòng ngừa tâm thần phân liệt

Mặc dù không có cách nào đảm bảo ngăn chặn hoàn toàn bệnh, nhưng việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp kiểm soát tốt hơn.

Một số dấu hiệu cần lưu ý:

– Ngủ nhiều hoặc mất ngủ kéo dài không rõ lý do.

– Trở nên ít nói, ít tương tác, hay nghi ngờ vô cớ.

– Biểu hiện hành vi kỳ quặc, mất kiểm soát cảm xúc.

Ngay khi có những biểu hiện này, cần đưa người bệnh đến thăm khám tại các cơ sở chuyên khoa để được đánh giá và can thiệp sớm.

Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến – Cơ sở khám chữa bệnh tâm thần phân liệt uy tín, an toàn tại Hà Nội

Tại Hà Nội, Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến là một trong những địa chỉ được người bệnh và giới chuyên môn đánh giá cao trong lĩnh vực điều trị tâm thần phân liệt.

Phòng khám được điều hành bởi Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Hoàng Yến – người có hơn 20 năm kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị các rối loạn tâm thần phức tạp.

Phòng khám cung cấp dịch vụ:

– Khám và tư vấn tâm thần phân liệt chuyên sâu.

– Lập phác đồ điều trị cá nhân hóa theo từng tình trạng.

– Theo dõi tiến triển định kỳ và điều chỉnh thuốc hợp lý.

– Tư vấn tâm lý và phục hồi chức năng xã hội.

Với đội ngũ bác sĩ tận tâm, hệ thống trang thiết bị hiện đại và mô hình điều trị tâm thần phân liệt toàn diện, phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến là nơi đáng tin cậy để bạn hoặc người thân an tâm gửi gắm hy vọng hồi phục.

Tâm thần phân liệt không còn là án tử hay “kết thúc cuộc đời” như nhiều người vẫn nghĩ. Nhờ sự phát triển của y học hiện đại, kết hợp cùng sự đồng hành của gia đình và cộng đồng, người bệnh hoàn toàn có thể sống khỏe mạnh, làm việc và cống hiến như bao người khác.

Chúng tôi tin rằng, việc tiếp cận đúng thông tin và kịp thời tìm đến các cơ sở chuyên khoa là chìa khóa giúp mở ra cánh cửa hy vọng cho hàng triệu người đang đối mặt với căn bệnh này.

Nếu bạn cần sự hỗ trợ hoặc tư vấn chi tiết hơn, đừng ngần ngại liên hệ với Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến – nơi hội tụ của chuyên môn, y đức và sự thấu cảm.

Thông tin liên hệ:

• Địa chỉ: số 12 ngõ 44 phố Đỗ Quang, phường Yên Hòa, Hà Nội.
• Hotline: 0974 509 322
• Website: https://phongkhamtamthanhoangyen.com/