Khi những áp lực tâm lý của xã hội hiện đại ngày càng gia tăng, những rối loạn liên quan đến nhận thức và niềm tin sai lệch đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết. Một trong số đó là hoang tưởng, rối loạn tâm thần mà người bệnh tin tưởng tuyệt đối vào những điều không có thật, dù có bằng chứng ngược lại. 

Đối mặt với tình trạng này không chỉ là thách thức với người bệnh mà còn với gia đình và xã hội. Bài viết sau đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về bản chất của hoang tưởng, nguyên nhân gây ra, triệu chứng nhận biết và phương pháp điều trị hiệu quả nhất.

Hoang tưởng là gì?

Hoang tưởng là một dạng rối loạn tư duy trong tâm thần, khi người mắc bệnh luôn tin những điều không có thực, không có cơ sở khách quan, nhưng không thể bị bác bỏ bằng lý lẽ thông thường. 

Theo các chuyên gia, hoang tưởng được coi là một dấu hiệu rối loạn tâm thần nghiêm trọng vì nó ảnh hưởng sâu đến tư duy, cảm xúc và hành vi. Người mang ý tưởng hoang tưởng thường xây dựng một thực tế riêng, khăng khăng bảo vệ niềm tin sai lầm ấy bất chấp bằng chứng phản bác.

Hoang tưởng cũng thường gắn liền với các rối loạn tâm thần khác như tâm thần phân liệt, rối loạn cảm xúc lưỡng cực.

Chúng tôi muốn bạn hiểu: hoang tưởng không chỉ là “ảo tưởng nhẹ” mà là một tình trạng cần can thiệp nghiêm túc. Nếu không được điều trị sớm, hoang tưởng có thể dẫn đến hậu quả nặng trong cuộc sống, gia đình và xã hội.

Các dạng hoang tưởng phổ biến

Trên lâm sàng, hoang tưởng được phân loại thành nhiều dạng, trong đó có những nhóm thường gặp sau:

– Hoang tưởng bị hại: Người bệnh tin rằng có ai đó đang âm mưu hãm hại, theo dõi hoặc làm hại mình. Họ có thể tránh né người thân, bạn bè hoặc nghi ngờ tất cả các hành vi xung quanh.

– Hoang tưởng tự cao: Người bệnh tin rằng mình có năng lực siêu nhiên, sức mạnh đặc biệt hoặc vai trò quan trọng trong một sứ mệnh toàn cầu nào đó.

– Hoang tưởng ghen tuông: Thường thấy ở các mối quan hệ vợ chồng, người bệnh luôn cho rằng bạn đời của mình đang lừa dối mà không có bằng chứng rõ ràng.

– Hoang tưởng được yêu: Người bệnh tin rằng một người nào đó (thường là nổi tiếng) đang yêu mình tha thiết, dù chưa từng gặp mặt hay giao tiếp.

– Hoang tưởng bị kiểm soát: Họ cho rằng tư tưởng, hành vi hoặc cảm xúc của mình đang bị điều khiển bởi một thế lực bên ngoài.

Nguyên nhân gây bệnh hoang tưởng phổ biến hiện nay

Không có một nguyên nhân đơn lẻ nào gây ra hoang tưởng. Thay vào đó, đây là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa yếu tố sinh học, tâm lý và môi trường. Hiểu rõ các nguyên nhân này là bước quan trọng trong việc phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

Yếu tố di truyền và sinh học

Theo các chuyên gia tại Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia, yếu tố di truyền đóng vai trò nhất định trong nguy cơ phát triển hoang tưởng. Người có người thân mắc các bệnh tâm thần như tâm thần phân liệt, rối loạn hoang tưởng, hoặc rối loạn cảm xúc lưỡng cực có nguy cơ cao hơn đáng kể.

Ngoài ra, các bất thường về chất dẫn truyền thần kinh đặc biệt là Dopamine cũng được xác định là liên quan đến sự xuất hiện của hoang tưởng. Những thay đổi trong hoạt động của vùng vỏ não trước trán và hệ viền (limbic system) có thể khiến não bộ xử lý sai lệch thông tin, dẫn đến hình thành các niềm tin méo mó.

Yếu tố môi trường và tâm lý

Áp lực tinh thần kéo dài, căng thẳng công việc, các chấn thương tâm lý thời thơ ấu như bị bạo hành, lạm dụng, hoặc sống trong môi trường thiếu an toàn đều có thể góp phần hình thành chứng hoang tưởng. Theo một số nghiên cứu, nhiều trường hợp người bệnh từng sống trong hoàn cảnh bị cô lập, thiếu giao tiếp xã hội trong thời gian dài.

Yếu tố văn hóa xã hội cũng là một nguyên nhân đóng góp đáng kể cho sự xuất hiện của hoang tưởng. Ví dụ, trong thời đại công nghệ, hoang tưởng bị theo dõi qua điện thoại hoặc mạng xã hội xuất hiện ngày càng nhiều.

Cộng hưởng từ các chứng bệnh khác

Không ít trường hợp hoang tưởng là biểu hiện của các rối loạn tâm thần nền như:

– Tâm thần phân liệt

– Rối loạn lưỡng cực thể hưng cảm

– Sa sút trí tuệ giai đoạn đầu

– Rối loạn nhân cách hoang tưởng

Đây là lý do vì sao việc chẩn đoán chính xác luôn cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa tâm thần.

>>> Xem thêm: Nhận biết sớm dấu hiệu tâm thần phân liệt: Chìa khóa giúp can thiệp kịp thời

Những triệu chứng cơ bản của bệnh hoang tưởng

Việc nhận diện sớm các triệu chứng là chìa khóa giúp người bệnh được can thiệp kịp thời. Các triệu chứng của hoang tưởng thường biểu hiện rõ nét ở nhiều mặt của đời sống, từ tư duy, cảm xúc đến hành vi và khả năng giao tiếp.

Triệu chứng về tư duy

Điểm nổi bật là người bệnh thường duy trì một hoặc nhiều niềm tin sai lệch kéo dài, bất chấp các bằng chứng phủ nhận. Họ diễn giải mọi tình huống theo hướng củng cố niềm tin đó, và thường rơi vào tình trạng suy nghĩ phi logic, tự diễn giải quá mức.

Ví dụ, nếu thấy ai đó nhìn mình, họ có thể cho rằng người đó đang lên kế hoạch làm hại mình. Đây là dạng tư duy bị méo mó rõ rệt, không thể điều chỉnh bằng lý trí thông thường.

Triệu chứng về cảm xúc

Người mắc chứng hoang tưởng có thể biểu hiện cảm xúc căng thẳng, lo âu kéo dài hoặc cáu gắt vô cớ. Một số trường hợp lại rơi vào trạng thái bàng quan, mất kết nối cảm xúc với thế giới xung quanh.

Những thay đổi này không chỉ gây mệt mỏi về mặt tâm lý mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến các mối quan hệ cá nhân, khiến người bệnh ngày càng cô lập.

Triệu chứng về hành vi

Hành vi của người bệnh thường đi kèm với các biểu hiện né tránh xã hội, từ chối gặp gỡ người khác hoặc có xu hướng tự vệ thái quá. Một số trường hợp có thể dẫn đến hành vi cực đoan như gây gổ, bạo lực, hoặc bỏ nhà đi vì tin rằng mình đang bị truy đuổi.

Tình trạng này không những gây hại cho bản thân mà còn tiềm ẩn rủi ro cho những người xung quanh nếu không được can thiệp đúng cách.

Triệu chứng về khả năng giao tiếp xã hội

Giao tiếp trở nên khó khăn do người bệnh thiếu niềm tin vào người khác, hay ngắt lời, suy luận lệch lạc. Nhiều người rơi vào trạng thái im lặng, từ chối trao đổi vì cho rằng đang bị “đọc ý nghĩ” hoặc “theo dõi từ xa”.

Dần dần, người bệnh sẽ tự thu hẹp các mối quan hệ, mất kết nối với thực tại và cảm thấy không ai hiểu mình.

Triệu chứng kèm theo

Ngoài những biểu hiện chính, người mắc hoang tưởng có thể gặp rối loạn giấc ngủ, ăn uống thất thường, mệt mỏi kéo dài hoặc thay đổi về ngoại hình. Một số biểu hiện giống với trầm cảm cũng có thể xuất hiện đồng thời, khiến việc chẩn đoán thêm phức tạp.

Phương pháp điều trị hoang tưởng

Việc điều trị hoang tưởng đòi hỏi sự kết hợp đa phương pháp, lâu dài và kiên nhẫn từ cả phía bác sĩ, người bệnh và người thân. Mục tiêu không chỉ là kiểm soát triệu chứng mà còn giúp người bệnh tái hòa nhập xã hội.

Mục đích điều trị

Mục tiêu hàng đầu trong điều trị hoang tưởng là giúp người bệnh giảm mức độ và tần suất xuất hiện của các niềm tin sai lệch, nâng cao khả năng nhận thức đúng đắn, đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống.

Một mục tiêu quan trọng khác là hỗ trợ người bệnh duy trì công việc, học tập hoặc các hoạt động thường ngày một cách độc lập, tránh lệ thuộc hoàn toàn vào người khác.

Sử dụng thuốc điều trị hoang tưởng

Các thuốc chống loạn thần luôn là lựa chọn ưu tiên trong điều trị hoang tưởng. Những thuốc thường được chỉ định bao gồm:

– Risperidone

– Olanzapine

– Quetiapine

– Aripiprazole

Liều lượng và thời gian sử dụng sẽ được bác sĩ điều chỉnh dựa trên đáp ứng điều trị. Chúng tôi luôn khuyến cáo người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc hoặc thay đổi liều mà không có chỉ định y tế.

Ngoài ra, trong một số trường hợp kèm theo rối loạn lo âu hoặc trầm cảm, bác sĩ có thể kết hợp thêm thuốc an thần hoặc thuốc chống trầm cảm để kiểm soát các triệu chứng phụ.

Sử dụng các liệu pháp tâm lý

Bên cạnh thuốc, liệu pháp tâm lý đóng vai trò rất quan trọng. Trong đó, liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) được chứng minh là có hiệu quả cao trong việc giúp người bệnh kiểm tra lại tính đúng sai của các niềm tin hoang tưởng.

Thông qua quá trình trị liệu, người bệnh học cách đối diện với thực tế, thay đổi nhận thức sai lệch, cải thiện phản ứng cảm xúc và tăng cường kỹ năng xã hội.

Liệu pháp gia đình cũng rất cần thiết để người thân hiểu và hỗ trợ đúng cách. Môi trường tích cực, không phán xét sẽ giúp giảm áp lực tâm lý và ngăn chặn các đợt tái phát.

Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến – Cơ sở thăm khám và điều trị hoang tưởng tin cậy, uy tín tại Hà Nội

Khi chọn nơi khám và điều trị, bạn cần một địa chỉ uy tín, chất lượng và tạo sự an tâm, phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến nổi bật nhờ sự tận tâm, chuyên môn cao và hệ thống điều trị toàn diện. Với đội ngũ bác sĩ và chuyên viên tâm lý giàu kinh nghiệm, phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến đã và đang là nơi được nhiều người tin tưởng tìm đến khi gặp các vấn đề về rối loạn tâm thần, đặc biệt là hoang tưởng. 

Tại đây, bệnh nhân được đánh giá đầy đủ theo tiêu chuẩn quốc tế, kết hợp giữa khám lâm sàng, bài test tâm lý, và các chỉ số thần kinh học. Sau khi chẩn đoán, một phác đồ điều trị cá nhân hóa sẽ được xây dựng, phù hợp với mức độ và hoàn cảnh sống của từng người.

Không chỉ tập trung vào điều trị bằng thuốc, phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến còn phát triển hệ thống trị liệu tâm lý hiện đại, bao gồm:

– Trị liệu cá nhân

– Trị liệu nhóm

– Hỗ trợ gia đình

– Tham vấn online định kỳ

Quan trọng hơn cả, đội ngũ của phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến cam kết đồng hành lâu dài cùng người bệnh, giúp họ không chỉ vượt qua hoang tưởng mà còn lấy lại sự tự tin, tự chủ trong cuộc sống.

Thông tin liên hệ:

• Địa chỉ: số 12 ngõ 44 phố Đỗ Quang, phường Yên Hòa, Hà Nội.
• Hotline: 0974 509 322
• Website: https://phongkhamtamthanhoangyen.com/

Hoang tưởng không còn là câu chuyện xa vời trong xã hội hiện đại. Nó hiện diện một cách âm thầm nhưng đầy nguy hiểm, ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng sống của người bệnh và gia đình họ. Điều đáng mừng là với sự phát triển của y học và tâm lý học hiện nay, hoang tưởng hoàn toàn có thể điều trị được nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng cách.

Chúng tôi tin rằng việc nâng cao nhận thức, chia sẻ kiến thức và chủ động tìm kiếm sự trợ giúp chuyên môn sẽ là chìa khóa giúp cộng đồng đối diện và vượt qua căn bệnh này một cách nhân văn và hiệu quả. Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu bất thường, đừng chần chừ hãy liên hệ với các cơ sở y tế uy tín để được hỗ trợ kịp thời.