Khi tuổi tác ngày càng cao, những thay đổi về sinh lý và não bộ có thể khiến người lớn tuổi dễ rơi vào trạng thái tâm thần bất ổn. Một trong những rối loạn cần được nhận diện sớm chính là hoang tưởng ở người già, tình trạng không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh mà còn đặt ra nhiều thách thức cho người chăm sóc.

Bài viết này chúng tôi sẽ giúp bạn hiểu rõ triệu chứng, nguyên nhân và cách ứng xử phù hợp trong quá trình chăm sóc người cao tuổi mắc chứng hoang tưởng.

Nguyên nhân gây ra bệnh hoang tưởng ở người lớn tuổi

Sự xuất hiện của hoang tưởng ở người già không đơn thuần chỉ đến từ yếu tố tuổi tác. Nó là kết quả của nhiều tác động đan xen từ thể chất, tâm lý, xã hội và não bộ. Theo các chuyên gia, một số nguyên nhân chủ yếu sau đây thường liên quan trực tiếp đến sự khởi phát tình trạng này.

– Sự suy giảm chức năng não bộ theo thời gian làm ảnh hưởng đến khả năng xử lý thông tin. Sự lão hóa tự nhiên khiến các vùng vỏ não liên quan đến trí nhớ, phân tích logic và cảm xúc hoạt động kém hiệu quả, dẫn đến sự biến dạng trong nhận thức và phán đoán.

– Các bệnh lý tâm thần kinh như Alzheimer, Parkinson hay các dạng sa sút trí tuệ đều có thể tạo điều kiện cho các ảo giác và suy nghĩ sai lệch hình thành. Người bệnh có thể không phân biệt được thực tại và quá khứ, từ đó nảy sinh những nghi ngờ vô căn cứ hoặc cảm giác bị đe dọa.

– Những sang chấn tâm lý như mất người thân, cô đơn kéo dài, thiếu sự tương tác xã hội cũng khiến người lớn tuổi dễ rơi vào cảm giác bị bỏ rơi hoặc bị theo dõi. Khi cảm xúc tiêu cực kéo dài không được giải tỏa, chúng có thể biến thành triệu chứng hoang tưởng dai dẳng.

Các triệu chứng thường gặp của bệnh hoang tưởng ở người già

Biểu hiện của hoang tưởng ở người già không phải lúc nào cũng dễ nhận ra ngay từ đầu. Chúng có thể bắt đầu từ những thay đổi nhỏ trong hành vi, tư duy, sau đó mới phát triển thành trạng thái hoang tưởng rõ rệt. Dưới đây là những triệu chứng thường gặp nhất.

Triệu chứng tư duy sai lệch, không còn logic

Đây là dấu hiệu đặc trưng đầu tiên cho thấy người bệnh bắt đầu mất kết nối với thực tế. Họ có thể tin chắc vào những điều hoàn toàn không đúng sự thật, như cho rằng ai đó đang âm mưu đầu độc mình, hoặc gia đình đang cố chiếm đoạt tài sản.

Nguy hiểm ở chỗ, những niềm tin méo mó này không dễ bị bác bỏ dù có đưa ra bằng chứng cụ thể. Người bệnh thường lý giải theo cách riêng, rất logic với họ nhưng lại vô lý với người bình thường.

Tăng mức độ cảnh giác, nghi ngờ

Chứng hoang tưởng ở người già khiến cho người bệnh thường có biểu hiện cảnh giác bất thường. Họ trở nên dè dặt, không tin tưởng người thân, thậm chí xa lánh hoặc cho rằng mình đang bị theo dõi, bị hãm hại.

Điều này dễ dẫn đến căng thẳng nội bộ trong gia đình. Nhiều người chăm sóc cảm thấy bị xúc phạm, tổn thương vì bị chính người thân nghi ngờ mà không rõ lý do. Tuy nhiên, đây là một biểu hiện bệnh lý, không phải cảm xúc có chủ đích.

Thay đổi cảm xúc đột ngột

Tâm trạng người già bị hoang tưởng có thể thay đổi rất nhanh mà không có nguyên nhân rõ ràng. Họ có thể đang vui vẻ bình thường, bỗng nhiên cáu gắt hoặc bật khóc vì cho rằng bị phản bội, bị cô lập.

Sự bất ổn cảm xúc này không chỉ làm tổn thương chính người bệnh mà còn khiến người xung quanh hoang mang, khó hiểu. Tính khí thất thường dần trở thành một biểu hiện dễ thấy khi bệnh hoang tưởng ở người già trở nặng.

Triệu chứng hành vi kỳ lạ

Người già mắc hoang tưởng có thể thực hiện những hành vi không giống ai. Ví dụ như giấu đồ vật kỹ lưỡng vì nghĩ có kẻ trộm, không cho ai vào phòng vì sợ bị gài bẫy, hay từ chối ăn vì lo ngại bị đầu độc.

Họ có thể đi lại liên tục, nói chuyện một mình, hoặc viết ra những ghi chú bí mật về người khác. Những hành vi này xuất hiện một cách đều đặn, không phải chỉ là sự bốc đồng nhất thời.

Triệu chứng kèm theo lão hóa

Khi hoang tưởng ở người già kết hợp với quá trình lão hóa, người bệnh còn có thể gặp tình trạng mất trí nhớ ngắn hạn, hay quên, giảm khả năng kiểm soát hành vi. Sự suy giảm này càng khiến hoang tưởng trở nên trầm trọng hơn.

Ngoài ra, các vấn đề về thính lực và thị lực cũng khiến họ dễ diễn giải sai tình huống xung quanh, từ đó củng cố niềm tin sai lệch trong đầu. Đây là lý do vì sao hoang tưởng thường xuất hiện song song với các biểu hiện sa sút trí tuệ.

>>> Xem thêm: Các phương pháp điều trị rối loạn giấc ngủ phổ biến

Những lưu ý cho người chăm sóc người già mắc bệnh hoang tưởng

Chăm sóc người bệnh mắc hoang tưởng ở người già là một quá trình đòi hỏi sự kiên nhẫn, thấu hiểu và đồng hành lâu dài. Việc thiếu kỹ năng xử lý có thể khiến bệnh tình trở nên nặng nề và gia đình ngày càng căng thẳng.

Giữ thái độ bình tĩnh, không tranh cãi với người bệnh

Một trong những nguyên tắc hàng đầu là không nên đối đầu với hoang tưởng ở người già. Phản bác trực tiếp chỉ khiến họ trở nên phòng thủ hơn, đôi khi dẫn đến các hành vi tiêu cực như la hét, từ chối tiếp xúc.

Thay vào đó, người chăm sóc nên giữ bình tĩnh, lắng nghe và chuyển hướng nhẹ nhàng sang chủ đề tích cực khác. Tôn trọng cảm xúc người bệnh là cách tạo dựng lòng tin bền vững.

Tạo cảm giác an toàn và không gian ổn định

Người mắc hoang tưởng rất cần một môi trường sống yên tĩnh, quen thuộc và không có nhiều thay đổi đột ngột. Cố gắng giữ nguyên vị trí đồ vật trong nhà, hạn chế khách lạ đến thăm và đảm bảo không gian sinh hoạt đầy đủ ánh sáng, thoáng khí.

Sự nhất quán trong sinh hoạt hằng ngày giúp người bệnh cảm thấy an tâm hơn và ít có khả năng phát sinh các suy nghĩ tiêu cực.

Nói chuyện nhẹ nhàng, không phủ nhận thẳng thừng

Khi người bệnh chia sẻ về những điều không có thật, đừng nên cắt lời hoặc phủ nhận ngay lập tức. Việc bác bỏ khiến họ cảm thấy không được tôn trọng, càng củng cố niềm tin rằng mình bị phản bội.

Thay vào đó, hãy sử dụng các câu nói trung lập như: “Bác đang lo lắng điều đó à?”, hoặc “Cháu hiểu bác thấy vậy, để cháu xem có cách nào giúp bác yên tâm hơn không nhé.”

Luôn ghi nhận cảm xúc

Dù nội dung người bệnh nói không đúng sự thật, nhưng cảm xúc của họ là thật. Khi họ buồn, sợ hãi hay lo lắng, hãy ghi nhận và chia sẻ bằng sự đồng cảm. Những câu đơn giản như “Bác cảm thấy vậy là hợp lý thôi” có thể làm dịu tâm trạng rất nhiều.

Chúng tôi tin rằng sự quan tâm bằng trái tim luôn là liều thuốc mạnh mẽ trong điều trị chứng hoang tưởng ở người già.

Hỗ trợ dùng thuốc đúng giờ, đúng liều và theo dõi phản ứng phụ

Nếu người bệnh đang trong phác đồ điều trị, việc dùng thuốc đúng chỉ định của bác sĩ là vô cùng quan trọng. Người chăm sóc nên ghi chú thời gian uống thuốc, quan sát tác dụng phụ như buồn ngủ quá mức, run tay, lú lẫn…

Trong trường hợp có dấu hiệu bất thường, cần liên hệ bác sĩ điều trị để điều chỉnh kịp thời. Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc hay thay đổi liều lượng.

Giữ liên lạc thường xuyên với bác sĩ điều trị 

Chứng hoang tưởng ở người già thường diễn biến phức tạp, mỗi người một khác. Vì vậy, gia đình nên duy trì trao đổi định kỳ với bác sĩ và chuyên gia để điều chỉnh phương pháp chăm sóc phù hợp.

Đôi khi, những hành vi tưởng như đơn giản lại là dấu hiệu cho thấy bệnh đang chuyển giai đoạn. Việc có chuyên gia đồng hành giúp gia đình có định hướng rõ ràng và yên tâm hơn.

Khi nào thì cần sự can thiệp của chuyên gia và bác sĩ

Không phải lúc nào người già có dấu hiệu nghi ngờ hoặc thay đổi tâm trạng cũng là hoang tưởng bệnh lý. Tuy nhiên, khi các triệu chứng kéo dài trên 2 tuần, lặp đi lặp lại, ảnh hưởng đến sinh hoạt cá nhân và gây mâu thuẫn với người thân thì đã đến lúc cần gặp bác sĩ chuyên khoa.

Ngoài ra, nếu người bệnh có hành vi gây nguy hiểm cho bản thân hoặc người khác như bỏ ăn, đập phá, rối loạn giấc ngủ kéo dài, nói lảm nhảm cả đêm… thì cần can thiệp y tế ngay lập tức.

Sự đánh giá từ bác sĩ tâm thần sẽ giúp xác định rõ mức độ hoang tưởng ở người già, loại trừ các bệnh lý khác như sa sút trí tuệ, và đưa ra hướng điều trị hiệu quả nhất.

Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến – Địa chỉ tin cậy cho người thân và người người lớn tuổi mắc bệnh hoang tưởng

Nếu bạn đang lo lắng và chưa biết bắt đầu từ đâu, Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến chính là nơi đồng hành đáng tin cậy. Với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, tâm lý và tận tình, phòng khám đã tiếp nhận và điều trị thành công hàng trăm trường hợp người già mắc hoang tưởng và các rối loạn liên quan.

Phòng khám Hoàng Yến không chỉ tập trung điều trị y khoa mà còn cung cấp dịch vụ tư vấn tâm lý cá nhân, hỗ trợ gia đình xây dựng môi trường chăm sóc lý tưởng và chủ động phòng ngừa tái phát. Đặc biệt, mọi thông tin cá nhân được bảo mật tuyệt đối, giúp người bệnh yên tâm tiếp cận điều trị.

Bạn có thể đặt lịch khám trước qua điện thoại hoặc đến trực tiếp để được tư vấn miễn phí. Hoàng Yến luôn mở rộng cánh cửa, chào đón và đồng hành cùng mỗi gia đình trong hành trình chăm sóc sức khỏe tâm thần người lớn tuổi.

Hoang tưởng ở người già là một tình trạng đáng quan tâm và cần được nhận diện sớm để can thiệp hiệu quả. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và có chiến lược chăm sóc phù hợp không chỉ giúp người bệnh ổn định tinh thần mà còn giảm tải áp lực cho gia đình.

Chúng tôi tin rằng, với sự đồng hành đúng cách, người lớn tuổi hoàn toàn có thể duy trì cuộc sống an lành, bình ổn và ý nghĩa, bất chấp những thay đổi mà tuổi già mang lại. Và nếu bạn cần một nơi để bắt đầu, hãy nhớ rằng Phòng khám Hoàng Yến luôn sẵn sàng cùng bạn bước tiếp.

Thông tin liên hệ:

• Địa chỉ: số 12 ngõ 44 phố Đỗ Quang, phường Yên Hòa, Hà Nội.
• Hotline: 0974 509 322
• Website: https://phongkhamtamthanhoangyen.com/