Tuổi dậy thì là giai đoạn chuyển giao đầy biến động trong hành trình trưởng thành của mỗi đứa trẻ. Những thay đổi mạnh mẽ về thể chất, nội tiết và tâm lý có thể khiến các em trải qua cảm xúc phức tạp, dễ dao động và thậm chí mất kiểm soát. Một trong những vấn đề thường gặp nhất trong giai đoạn này chính là rối loạn cảm xúc tuổi dậy thì một hiện tượng không mới nhưng đang ngày càng gia tăng và có xu hướng bị xem nhẹ trong nhiều gia đình.

Hiểu rõ nguyên nhân, biểu hiện và cách đồng hành cùng con là điều cha mẹ nào cũng cần trang bị. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giúp bạn tiếp cận chủ đề từ nhiều khía cạnh khoa học, thực tiễn và cảm xúc để từ đó có thể nhận diện sớm, can thiệp đúng và đồng hành hiệu quả cùng con trong giai đoạn quan trọng này.

Tại sao trẻ thường mắc rối loạn cảm xúc ở tuổi dậy thì?

Tuổi dậy thì không chỉ là giai đoạn phát triển thể chất mà còn là bước ngoặt tâm lý đầu tiên trong cuộc đời mỗi người. Theo các chuyên gia, các rối loạn cảm xúc trong giai đoạn này thường là sự tổng hòa của nhiều yếu tố từ nội sinh cho đến ảnh hưởng xã hội bên ngoài.

Yếu tố về mặt sinh lý

Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất của rối loạn cảm xúc tuổi dậy thì chính là sự thay đổi nội tiết tố trong cơ thể trẻ. Ở giai đoạn dậy thì, các hormon như Estrogen, Progesterone, Testosterone… bắt đầu hoạt động mạnh mẽ và không ổn định. Điều này khiến tâm trạng của trẻ thay đổi thất thường, dễ rơi vào trạng thái buồn bã, dễ cáu giận, hoặc ngược lại, phấn khích thái quá.

Ngoài ra, sự phát triển não bộ, đặc biệt là vùng vỏ não trước trán nơi điều phối cảm xúc và hành vi chưa hoàn thiện cũng góp phần làm trẻ thiếu kiểm soát cảm xúc so với người trưởng thành.

Yếu tố về mặt tâm lý

Dậy thì là thời điểm trẻ bắt đầu hình thành cái tôi cá nhân, muốn được khẳng định bản thân và đôi khi là chống đối lại các khuôn mẫu từ gia đình, nhà trường. Tuy nhiên, vì thiếu kinh nghiệm sống và kỹ năng xử lý cảm xúc, nhiều em rơi vào trạng thái khủng hoảng tâm lý khi không được đáp ứng kỳ vọng hoặc bị từ chối.

Tình trạng so sánh bản thân với bạn bè, cảm giác cô đơn, lo lắng về ngoại hình, thành tích học tập cũng là những áp lực vô hình dẫn đến mất cân bằng tâm lý và nặng hơn có thể dẫn đến rối loạn cảm xúc tuổi dậy thì.

Các ảnh hưởng từ thói quen sinh hoạt

Ngủ không đủ giấc, ăn uống thất thường, sử dụng điện thoại và mạng xã hội quá nhiều… đều là những yếu tố có thể khiến trẻ trở nên căng thẳng, giảm khả năng tự điều tiết cảm xúc. Việc tiếp xúc thường xuyên với các nội dung tiêu cực, bạo lực hoặc định kiến trên môi trường mạng cũng dễ dẫn đến trạng thái lo âu và rối loạn nhận thức.

Yếu tố về gia đình và xã hội

Không khí gia đình căng thẳng, cha mẹ ly hôn, mâu thuẫn kéo dài hay áp lực học tập, kỳ vọng quá mức từ người lớn là những nguyên nhân xã hội phổ biến dẫn đến rối loạn cảm xúc tuổi dậy thì. 

Trẻ cũng có thể bị ảnh hưởng mạnh nếu từng chứng kiến hoặc trải qua các sự kiện sang chấn như bạo hành, tai nạn, thất bại trong học tập hoặc tình cảm.

>>> Xem thêm: Rối loạn trầm cảm: Nguyên nhân và các hệ lụy

Những đặc điểm của rối loạn tâm lý tuổi dậy thì

Rối loạn cảm xúc tuổi dậy thì thường không biểu hiện rầm rộ, mà diễn ra âm thầm trong các thói quen và hành vi thường ngày. Nắm bắt đúng những đặc điểm dưới đây sẽ giúp cha mẹ nhận diện sớm và can thiệp kịp thời.

Đặc điểm về mặt cảm xúc

Trẻ dễ rơi vào trạng thái cảm xúc tiêu cực kéo dài như buồn chán, thất vọng, tự ti, lo lắng, thậm chí là tuyệt vọng. Một số em có xu hướng khóc một mình, dễ xúc động hoặc trở nên lạnh lùng, thờ ơ với những điều trước kia từng yêu thích.

Cảm xúc của các em trong giai đoạn này thay đổi nhanh chóng, đôi khi chỉ trong vài phút đã chuyển từ vui vẻ sang tức giận hoặc buồn bã vô cớ.

Đặc điểm về mặt hành vi

Hành vi bất thường là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất của rối loạn cảm xúc tuổi dậy thì. Trẻ có thể trở nên cáu gắt, bướng bỉnh, dễ nổi nóng hoặc ngược lại là thu mình, né tránh tiếp xúc với gia đình và bạn bè.

Một số em có biểu hiện lạm dụng mạng xã hội, thức khuya, ăn uống không điều độ, có xu hướng tự làm đau bản thân hoặc có ý định tiêu cực nếu rối loạn kéo dài mà không được phát hiện.

Đặc điểm về nhận thức

rối loạn cảm xúc tuổi dậy thì​

Rối loạn cảm xúc tuổi dậy thì có thể ảnh hưởng đến cách trẻ nhìn nhận về bản thân và thế giới. Trẻ dễ đánh giá tiêu cực về chính mình, cảm thấy mình “không đủ tốt”, “bị bỏ rơi” hoặc “vô dụng”.

Tư duy trở nên phiến diện, cực đoan và không còn linh hoạt. Trẻ thường suy nghĩ theo kiểu trắng, đen, mất khả năng phân tích các tình huống phức tạp hoặc không còn hứng thú với việc học, sáng tạo.

Đặc điểm về mối quan hệ xã hội

Khi tâm lý bất ổn, trẻ có xu hướng xa lánh bạn bè, giảm tương tác xã hội, né tránh các hoạt động tập thể. Ngược lại, một số em có thể tìm kiếm những mối quan hệ tiêu cực, dễ bị dụ dỗ hoặc sa ngã vào các hội nhóm thiếu lành mạnh.

Sự thay đổi trong cách cư xử với thầy cô, bạn bè hoặc anh chị em trong nhà, từ thân thiện chuyển sang lạnh nhạt, hoặc từ ngoan ngoãn trở nên chống đối cũng là tín hiệu đáng lưu tâm của rối loạn cảm xúc tuổi dậy thì.

Những lưu ý cho cha mẹ khi có con trong độ tuổi dậy thì

Cha mẹ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình và dẫn dắt cảm xúc của con trong giai đoạn dậy thì. Sự đồng hành đúng cách sẽ giúp trẻ phát triển toàn diện cả về tâm lý và nhân cách.

Lắng nghe và thấu hiểu thay vì phán xét

Trẻ dậy thì không cần một người ra lệnh, mà cần một người đồng hành biết lắng nghe. Hãy tạo không gian để con chia sẻ cảm xúc mà không sợ bị mắng, bị phê phán.

Việc đặt câu hỏi nhẹ nhàng như “Con cảm thấy thế nào?” hay “Có điều gì khiến con lo lắng không?” sẽ giúp mở cửa trái tim con tốt hơn là những lời quát mắng hay so sánh.

Tạo môi trường gia đình tích cực

Một gia đình có bầu không khí cởi mở, ít căng thẳng sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn để bộc lộ cảm xúc thật. Bữa cơm gia đình, thời gian cùng nhau làm việc nhà hoặc đi chơi cuối tuần tuy nhỏ nhưng mang lại giá trị rất lớn trong việc kết nối cha mẹ và con cái.

Hãy hạn chế những cuộc tranh cãi, chỉ trích gay gắt trước mặt trẻ. Môi trường ổn định là nền tảng để trẻ cân bằng nội tâm và định hình nhân cách.

Hướng dẫn con quản lý cảm xúc và áp lực học tập

Không phải trẻ nào cũng tự nhiên biết cách vượt qua áp lực. Cha mẹ nên giúp con học cách nhận diện cảm xúc, đặt tên cho những trạng thái tâm lý và tìm cách giải tỏa phù hợp như viết nhật ký, chơi thể thao, nghe nhạc, thiền…

Đồng thời, cần giúp con lập kế hoạch học tập khoa học, biết ưu tiên, nghỉ ngơi hợp lý và không đặt nặng kỳ vọng vô lý lên vai trẻ.

Tránh can thiệp quá sâu vào đời sống riêng của con

Tôn trọng sự riêng tư là điều cần thiết để con học cách tự lập. Cha mẹ không nên kiểm tra điện thoại, đọc nhật ký hoặc ép buộc con phải nói ra mọi chuyện.

Thay vì kiểm soát, hãy thiết lập những nguyên tắc rõ ràng và cùng con thống nhất từ đầu. Điều này vừa tạo sự tin tưởng, vừa giúp trẻ tự giác hơn trong hành vi của mình.

Theo dõi và can thiệp sớm khi con có dấu hiệu bất ổn

Khi nhận thấy con có những dấu hiệu của rối loạn cảm xúc tuổi dậy thì như thay đổi cảm xúc kéo dài, hành vi bất thường, mất hứng thú học tập, mất ngủ kéo dài hoặc có biểu hiện tự tổn thương, cha mẹ cần can thiệp kịp thời.

Việc đầu tiên là trò chuyện nhẹ nhàng, tìm hiểu nguyên nhân. Nếu cần thiết, hãy đưa con đến gặp chuyên gia để được hỗ trợ bài bản và tránh để tình trạng trở nên nghiêm trọng.

Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến – Địa chỉ tin cậy cho cha mẹ khi có con mắc các vấn đề về tâm thần trong tuổi dậy thì

Trong hành trình giúp con vượt qua rối loạn cảm xúc tuổi dậy thì, đôi khi cha mẹ sẽ cần đến sự hỗ trợ chuyên sâu từ đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm. Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến hiện đang là địa chỉ đáng tin cậy tại Hà Nội trong việc chẩn đoán, tư vấn và điều trị các vấn đề tâm lý ở trẻ em và vị thành niên.

Phòng khám có đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao, từng công tác tại các bệnh viện lớn. Tại đây, bệnh nhân sẽ được tiếp cận với quy trình chăm sóc toàn diện, cá nhân hóa theo từng trường hợp, bao gồm:

– Thăm khám, đánh giá sức khỏe tâm thần cho trẻ dậy thì.

– Điều trị trầm cảm, lo âu, rối loạn hành vi, stress học đường.

– Tư vấn tâm lý cá nhân và gia đình, trị liệu nhóm, hướng nghiệp.

– Can thiệp sớm và hỗ trợ lâu dài theo từng lộ trình phù hợp.

Phòng khám Hoàng Yến luôn ưu tiên xây dựng không gian thân thiện, gần gũi để trẻ dễ mở lòng. Việc sử dụng các phương pháp tiếp cận hiện đại kết hợp tâm lý học lâm sàng và liệu pháp hành vi giúp nâng cao hiệu quả trị liệu.

Thông tin liên hệ:

• Địa chỉ: số 12 ngõ 44 phố Đỗ Quang, phường Yên Hòa, Hà Nội.
• Hotline: 0974 509 322
• Website: https://phongkhamtamthanhoangyen.com/

Rối loạn cảm xúc tuổi dậy thì thì không còn là câu chuyện cá nhân, mà là mối quan tâm lớn của cả gia đình và xã hội. Với vai trò làm cha mẹ, chúng tôi hiểu rằng không dễ để nắm bắt hết những biến động tâm lý của con. Tuy nhiên, bằng sự thấu hiểu, chủ động học hỏi và đồng hành đúng cách, bạn hoàn toàn có thể giúp con vượt qua giai đoạn khó khăn này một cách an toàn và lành mạnh. Hãy xem đây là cơ hội để kết nối, để lớn lên cùng con và để yêu thương không còn rào cản.