Rối loạn nhân cách ái kỷ là một trong những dạng rối loạn tâm thần phức tạp, thường khiến người mắc phải khó nhận ra sự bất thường trong hành vi của chính mình. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến mối quan hệ cá nhân mà còn tác động nghiêm trọng đến công việc, học tập và sức khỏe tâm thần. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về khái niệm, triệu chứng, nguyên nhân cũng như các phương pháp điều trị hiệu quả theo góc nhìn của các chuyên gia.
Rối loạn nhân cách ái kỷ là gì?
Rối loạn nhân cách ái kỷ (Narcissistic Personality Disorder – NPD) là một dạng rối loạn tâm thần đặc trưng bởi sự tự đề cao quá mức, khao khát được ngưỡng mộ và thiếu sự đồng cảm với người khác. Người mắc chứng này thường cho rằng mình vượt trội hơn tất cả, luôn cần được công nhận và tôn vinh, nhưng lại rất dễ tổn thương khi bị phê bình hoặc không được chú ý.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), NPD được xếp vào nhóm rối loạn nhân cách nhóm B, cùng với các dạng như rối loạn nhân cách chống đối xã hội hay rối loạn nhân cách kịch tính. Điểm đặc trưng của nhóm này là tính khí bốc đồng, cảm xúc mãnh liệt và hành vi khó kiểm soát.
Các chuyên gia cho biết, rối loạn nhân cách ái kỷ không đơn thuần là tính cách tự tin hay yêu bản thân. Nó là một dạng rối loạn trong nhận thức và cảm xúc, khiến người bệnh có cái nhìn méo mó về bản thân và thế giới xung quanh.
Những triệu chứng thường thấy của rối loạn nhân cách ái kỷ
Người mắc rối loạn nhân cách ái kỷ thường thể hiện bản thân bằng nhiều cách khác nhau. Một số người có thể tỏ ra quyến rũ, thành đạt và tự tin quá mức, trong khi số khác lại dễ cáu giận, ghen tị hoặc có hành vi kiểm soát người khác.
Tư duy tự cao và niềm tin vào sự vượt trội của bản thân
Đây là đặc điểm cốt lõi của rối loạn nhân cách ái kỷ. Người mắc bệnh thường tin rằng mình đặc biệt và vượt trội hơn hẳn người khác, kể cả khi không có bằng chứng thực tế. Họ dễ bị cuốn vào ảo tưởng về quyền lực, thành công hoặc sắc đẹp.
Theo các chuyên gia, tư duy này khiến người bệnh đặt kỳ vọng quá cao vào bản thân, dễ rơi vào cảm giác thất vọng khi thực tế không như mong muốn. Họ thường tìm cách đổ lỗi cho người khác thay vì tự nhìn nhận vấn đề.
Nhu cầu được ngưỡng mộ và cảm giác đặc quyền
Người mắc NPD có nhu cầu được ngưỡng mộ, khen ngợi liên tục, và nếu không được đáp ứng, họ sẽ cảm thấy bị xúc phạm. Họ mong đợi người khác phải đối xử đặc biệt với mình, tin rằng mình xứng đáng với mọi thứ tốt đẹp nhất.
Các chuyên gia cho rằng điều này bắt nguồn từ cơ chế bù trừ tâm lý, người bệnh cố gắng che giấu sự tự ti sâu bên trong bằng cách phô trương giá trị của bản thân ra bên ngoài.
Thiếu đồng cảm và sẵn sàng lợi dụng người khác
Một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất là thiếu khả năng thấu hiểu cảm xúc của người khác. Người ái kỷ thường xem người khác như công cụ để đạt được mục đích của mình.
Họ có thể giả vờ quan tâm, nhưng thực chất chỉ nhằm thu hút sự chú ý hoặc lợi ích cá nhân. Theo các nghiên cứu, sự thiếu đồng cảm này khiến họ dễ làm tổn thương người khác trong mối quan hệ mà không hề nhận ra.
Dễ bị tổn thương và phản ứng cực đoan trước thất bại
Mặc dù bên ngoài tỏ ra mạnh mẽ và kiêu hãnh, nhưng sâu bên trong, người ái kỷ lại rất dễ tổn thương. Khi bị chỉ trích hay thất bại, họ có thể phản ứng dữ dội bằng giận dữ, thù hận hoặc rút lui khỏi xã hội.
Các chuyên gia gọi đây là “sự mong manh của cái tôi”, một trạng thái khiến người bệnh luôn phải phòng vệ, sống trong lo âu và sợ hãi bị đánh giá.
Nguyên nhân dẫn đến bệnh rối loạn nhân cách ái kỷ
Nguyên nhân gây rối loạn nhân cách ái kỷ rất đa dạng, thường là sự kết hợp giữa yếu tố sinh học, tâm lý và môi trường xã hội.
Theo các nhà nghiên cứu, yếu tố di truyền đóng vai trò nhất định. Một số người có thể kế thừa đặc điểm tính cách ái kỷ từ cha mẹ, đặc biệt khi trong gia đình có người mắc các rối loạn nhân cách khác.
Môi trường nuôi dưỡng cũng ảnh hưởng lớn. Trẻ em được nuông chiều quá mức hoặc bị phê phán nghiêm khắc đều có nguy cơ cao phát triển nhân cách ái kỷ. Khi một đứa trẻ không được công nhận đúng cách, chúng dễ hình thành cơ chế phòng vệ bằng cách tự tôn bản thân quá mức để che giấu tổn thương.
Ngoài ra, yếu tố xã hội hiện đại như áp lực thành công, truyền thông mạng xã hội và sự tôn sùng hình ảnh cá nhân cũng góp phần thúc đẩy tính ái kỷ phát triển mạnh. Một môi trường luôn đề cao “cái tôi” khiến người trẻ dễ đồng nhất giá trị bản thân với sự ngưỡng mộ của người khác.
Cách điều trị rối loạn nhân cách ái kỷ
Việc điều trị rối loạn nhân cách ái kỷ đòi hỏi sự kiên trì và hợp tác giữa người bệnh, bác sĩ và gia đình. Mục tiêu không phải là xóa bỏ hoàn toàn tính cách ái kỷ, mà là giúp người bệnh hiểu và điều chỉnh hành vi, học cách đồng cảm và kiểm soát cảm xúc.
Mục tiêu điều trị
Trọng tâm của quá trình điều trị là giúp người bệnh:
– Nhận thức được các hành vi sai lệch trong cách ứng xử và suy nghĩ.
– Phát triển kỹ năng giao tiếp lành mạnh, học cách tôn trọng cảm xúc của người khác.
– Giảm nhu cầu được ngưỡng mộ và thay thế bằng sự tự tin chân thật.
Theo các chuyên gia, tiến trình này thường kéo dài, nhưng hiệu quả rõ rệt nếu người bệnh thật sự hợp tác và có động lực thay đổi.
Liệu pháp tâm lý động (Psychodynamic Therapy)
Đây là phương pháp điều trị truyền thống được sử dụng rộng rãi cho bệnh nhân mắc NPD. Liệu pháp này tập trung vào việc khai thác những xung đột nội tâm và tổn thương trong quá khứ, giúp người bệnh hiểu nguồn gốc của tính cách ái kỷ.
Thông qua trị liệu, bệnh nhân dần nhận ra rằng hành vi tự cao và khát khao được ngưỡng mộ chỉ là cách họ che giấu cảm giác bất an sâu kín. Khi hiểu được điều này, họ có thể bắt đầu quá trình tự thay đổi một cách bền vững.
Liệu pháp nhận thức – hành vi
Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) giúp người bệnh nhận diện và điều chỉnh các suy nghĩ méo mó, chẳng hạn như “tôi phải hoàn hảo mới được yêu quý”.
Phương pháp này tập trung vào thực hành thay đổi hành vi thực tế, chẳng hạn học cách lắng nghe, thể hiện lòng biết ơn hoặc chấp nhận phê bình. Theo Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ, CBT là một trong những liệu pháp có hiệu quả nhất trong việc giảm tính bốc đồng và cải thiện khả năng giao tiếp của người ái kỷ.
Sử dụng thuốc
Mặc dù không có loại thuốc đặc trị cho NPD, nhưng các bác sĩ có thể kê thuốc hỗ trợ nếu người bệnh xuất hiện triệu chứng trầm cảm, lo âu hoặc kích động.
Thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI hoặc thuốc ổn định khí sắc thường được sử dụng để giúp bệnh nhân duy trì trạng thái cảm xúc ổn định, hỗ trợ tốt hơn cho quá trình trị liệu tâm lý. Tuy nhiên, việc dùng thuốc cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, tuyệt đối không lạm dụng, tự ý sử dụng hay dừng khi thấy khỏi bệnh.
Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến – Địa chỉ thăm khám và điều trị rối loạn nhân cách ái kỷ uy tín, an toàn, chất lượng
Khi bắt đầu có những nghi ngờ mắc rối loạn nhân cách ái kỷ, việc tìm kiếm sự giúp đỡ sớm là điều vô cùng quan trọng. Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến là một trong những địa chỉ được nhiều bệnh nhân tin tưởng lựa chọn hiện nay.
Phòng khám sở hữu đội ngũ bác sĩ chuyên khoa tâm thần, tâm lý trị liệu nhiều năm kinh nghiệm, là tiến sĩ, thạc sĩ, bác sĩ của nhiều bệnh viện đầu ngành hiện nay. Hệ thống cơ sở vật chất hiện đại, không gian riêng tư và phương pháp điều trị cá nhân hóa giúp người bệnh cảm thấy an tâm trong suốt quá trình phục hồi.
Tại phòng khám Hoàng Yến, bệnh nhân rối loạn nhân cách ái kỷ sẽ được đánh giá toàn diện qua các bài kiểm tra tâm lý chuyên sâu, sau đó xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Ngoài liệu pháp tâm lý, phòng khám còn kết hợp các chương trình hỗ trợ cảm xúc, nhóm trị liệu và giáo dục kỹ năng sống giúp người bệnh hòa nhập cộng đồng.
Thông tin liên hệ:
- Địa chỉ: số 12 ngõ 44 phố Đỗ Quang, phường Yên Hòa, Hà Nội.
- Hotline: 0974 509 322
- Website: https://phongkhamtamthanhoangyen.com/
Rối loạn nhân cách ái kỷ là một rối loạn tâm lý phức tạp, nhưng hoàn toàn có thể điều trị và kiểm soát được nếu có sự can thiệp đúng đắn. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị sẽ giúp người bệnh và người thân chủ động hơn trong hành trình phục hồi.
Nếu bạn hoặc người thân đang gặp các dấu hiệu tương tự, hãy đến thăm khám tại Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến để được tư vấn và điều trị kịp thời. Chúng tôi tin rằng, với sự kiên trì và đồng hành từ chuyên gia, mỗi người đều có thể lấy lại sự cân bằng, học cách yêu thương bản thân và sống tích cực hơn.
