Rối loạn nhân cách chống đối xã hội (ASPD) là một trong những dạng rối loạn tâm thần phức tạp nhất, thường bị hiểu lầm và khó điều trị trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần. Đây không chỉ là một vấn đề về hành vi, mà còn là sự lệch lạc sâu sắc trong nhận thức, cảm xúc và cách con người tương tác với xã hội. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ cùng bạn tìm hiểu toàn diện về rối loạn nhân cách chống đối xã hội, bao gồm định nghĩa, nguyên nhân, biểu hiện và phương pháp điều trị.
Rối loạn nhân cách chống đối xã hội là gì?
Rối loạn nhân cách chống đối xã hội (Antisocial Personality Disorder – ASPD) là một rối loạn tâm thần được đặc trưng bởi sự coi thường chuẩn mực đạo đức, quy tắc xã hội và quyền lợi của người khác. Người mắc ASPD thường có xu hướng thao túng, lừa dối hoặc bạo lực mà không cảm thấy tội lỗi hay hối hận.
Theo các chuyên gia, rối loạn này thường được chẩn đoán ở người trưởng thành, nhưng dấu hiệu sớm có thể xuất hiện từ tuổi thiếu niên với những hành vi vi phạm, hung hăng hoặc không tôn trọng luật lệ.
Các bác sĩ chuyên khoa tâm thần cũng cho biết thêm cho biết: “ASPD không đơn thuần là tính cách xấu, mà là một rối loạn nhân cách có nền tảng di truyền và sinh học, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng kiểm soát hành vi và cảm xúc.”
Các biểu hiện của rối loạn nhân cách chống đối xã hội
Người mắc ASPD không dễ nhận biết ngay từ đầu. Họ có thể thông minh, tự tin và cuốn hút, nhưng sâu bên trong lại là sự thiếu đồng cảm và khả năng kiểm soát cảm xúc yếu. Những biểu hiện dưới đây thường là đặc trưng của hội chứng này.
Biểu hiện về mặt cảm xúc
Về mặt cảm xúc, người mắc rối loạn nhân cách chống đối xã hội thường thiếu khả năng cảm thông và gắn kết với người khác. Họ có thể lạnh lùng, vô cảm trước nỗi đau của người khác, thậm chí vui thích khi gây tổn thương cho ai đó.
Một nghiên cứu của Đại học Harvard chỉ ra rằng não bộ của người mắc ASPD có sự hoạt động bất thường ở vùng hạch hạnh nhân (amygdala) – khu vực chịu trách nhiệm điều tiết cảm xúc và phản ứng sợ hãi. Điều này lý giải vì sao họ hiếm khi cảm thấy tội lỗi hay sợ hãi khi làm điều sai trái.
Biểu hiện về mặt thể chất
Các biểu hiện thể chất của ASPD có thể không rõ ràng, nhưng mức độ phản ứng sinh lý thấp hơn bình thường là điểm dễ nhận thấy. Chẳng hạn, nhịp tim hoặc phản ứng tuyến mồ hôi của họ ít thay đổi khi đối mặt với tình huống căng thẳng, cho thấy sự thiếu sợ hãi hoặc kích thích cảm xúc thấp.
Ngoài ra, những người này thường có xu hướng tìm kiếm cảm giác mạnh, dễ tham gia vào hành vi nguy hiểm như đua xe, sử dụng chất kích thích hay bạo lực mà không quan tâm hậu quả.
Biểu hiện về mặt hành vi
Các biểu hiện hành vi của chứng rối loạn nhân cách chống đối xã hội (ASPD) bắt đầu sớm, thường là trong những năm mẫu giáo và thường là ở tuổi 8. Ở tuổi 11, 80% các trường hợp trong tương lai đã có triệu chứng đầu tiên. Các triệu chứng thời thơ ấu bao gồm: Hay gây gổ với bạn bè; Mâu thuẫn với cha mẹ hoặc người chăm sóc và các nhân vật có thẩm quyền khác; Trộm cắp; Phá hoại; Đối xử tàn ác với động vật hoặc trẻ em; Các vấn đề về hành vi liên quan đến trường học; Kết quả học tập kém; Trốn khỏi nhà
Khi thanh niên chống đối xã hội đạt được trạng thái trưởng thành, các vấn đề phát triển phản ánh vai trò và trách nhiệm phù hợp với lứa tuổi, bao gồm:
– Kết quả công việc kém (không đáng tin cậy, thay đổi công việc thường xuyên, mất việc do nghỉ việc hoặc bị sa thải)
– Thường xuyên nói dối và sử dụng bí danh
– Quan hệ tình dục bừa bãi và hoạt động tình dục ở độ tuổi trẻ hơn so với bạn cùng lứa tuổi
– Hôn nhân không ổn định, đặc trưng bởi sự ngược đãi về thể chất hoặc tinh thần của vợ hoặc chồng, dẫn đến tỷ lệ ly thân và ly hôn cao
>>> Xem thêm: Rối loạn cảm xúc tuổi dậy thì và những điều cha mẹ cần chú ý
Nguyên nhân rối loạn nhân cách chống đối xã hội
Rối loạn nhân cách chống đối xã hội không có một nguyên nhân duy nhất, mà là sự kết hợp phức tạp giữa di truyền, sinh học và môi trường sống.
Yếu tố di truyền và sinh học
Nhiều nghiên cứu cho thấy ASPD có tính di truyền cao. Cha mẹ hoặc người chăm sóc của những người phát triển ASPD thường có kỹ năng làm cha mẹ kém, hay ngược đãi hoặc vắng mặt. Cha mẹ hoặc người chăm sóc của trẻ em có vấn đề về hành vi thể hiện mức độ cao hơn của hành vi chống đối xã hội; Lạm dụng trẻ em đã được báo cáo là góp phần vào sự phát triển của ASPD.
Một số gen liên quan đến điều hòa serotonin và dopamine – các chất dẫn truyền thần kinh ảnh hưởng đến cảm xúc và kiểm soát hành vi – cũng được cho là liên quan trực tiếp đến sự hình thành rối loạn này.
Các yếu tố sinh học, như tổn thương não trước trán (prefrontal cortex), có thể làm giảm khả năng ra quyết định, kiểm soát xung động và cảm xúc.
Một số nghiên cứu khác còn cho rằng mức cortisol thấp – hormone liên quan đến phản ứng stress – có thể khiến họ không cảm thấy lo lắng khi vi phạm luật lệ.
Yếu tố môi trường
Môi trường sống có ảnh hưởng đáng kể đến sự hình thành rối loạn nhân cách chống đối xã hội. Trẻ em sống trong khu vực ô nhiễm, tiếng ồn cao hoặc điều kiện sinh hoạt chật chội, thiếu ánh sáng tự nhiên dễ gặp rối loạn cảm xúc và hành vi xung động.
Việc tiếp xúc lâu dài với kim loại nặng như chì có thể làm tổn thương vùng não điều khiển kiểm soát hành vi, khiến người mắc khó điều chỉnh cảm xúc. Bên cạnh đó, môi trường sống bất ổn, thường xuyên chứng kiến bạo lực hoặc tội phạm cũng dễ hình thành phản ứng phòng vệ cực đoan, dẫn đến thái độ lạnh lùng, chống đối xã hội.
Một không gian sống an toàn, lành mạnh và ít ô nhiễm là yếu tố quan trọng giúp hạn chế nguy cơ phát triển các rối loạn nhân cách.
Yếu tố gia đình, xã hội
Gia đình thiếu quan tâm, cha mẹ không có sự gắn kết cảm xúc hoặc nuôi dạy bằng bạo lực là nền tảng dễ hình thành rối loạn này. Trẻ em bị lạm dụng, bỏ rơi hoặc lớn lên trong môi trường thiếu kiểm soát có nguy cơ cao phát triển hành vi chống đối.
Việc tiếp xúc sớm với bạo lực, ma túy hoặc hành vi phạm pháp có thể khiến trẻ hình thành hệ giá trị lệch lạc, dẫn đến phát triển rối loạn nhân cách ở tuổi trưởng thành.
Ngoài ra, sự kỳ thị xã hội hoặc thiếu cơ hội hòa nhập cộng đồng cũng khiến người mắc ASPD ngày càng xa lánh xã hội.
Phương pháp chữa trị rối loạn nhân cách chống đối xã hội
Việc điều trị ASPD là một thách thức lớn đối với y học, bởi người bệnh thường không nhận ra mình có vấn đề. Tuy nhiên, với phác đồ điều trị đa hướng và sự đồng hành của gia đình, việc cải thiện là hoàn toàn có thể.
Mục đích chữa trị
Mục tiêu chính của điều trị không phải là “chữa khỏi hoàn toàn” mà là kiểm soát hành vi, giảm xung động và cải thiện mối quan hệ xã hội. Các chuyên gia hướng đến việc giúp bệnh nhân nhận thức được hậu quả hành vi và học cách kiểm soát cảm xúc.
Theo các chuyên gia tâm thần, điều quan trọng nhất là giúp người bệnh xây dựng nhận thức đúng đắn, học cách chịu trách nhiệm và phát triển khả năng đồng cảm.
Điều trị bằng thuốc
Hiện chưa có thuốc đặc trị cho ASPD, nhưng một số loại thuốc được dùng để kiểm soát triệu chứng liên quan như hung hăng, lo âu hoặc trầm cảm.
***Lưu ý, Các bác sĩ cần theo dõi chặt chẽ để đánh giá hiệu quả, tránh lạm dụng hoặc gây lệ thuộc thuốc.
Tâm lí trị liệu
Tâm lý trị liệu, đặc biệt là liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT), là phương pháp phổ biến trong điều trị ASPD. Liệu pháp này giúp người bệnh nhận diện suy nghĩ sai lệch, học cách phản ứng tích cực hơn và tăng khả năng thấu hiểu người khác.
Một số trường hợp có thể kết hợp liệu pháp nhóm, giúp người bệnh thực hành kỹ năng giao tiếp và đồng cảm trong môi trường an toàn.
Lời khuyên cho gia đình, người thân
Gia đình đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong tiến trình hồi phục. Người thân nên:
-Tránh tranh cãi hoặc đối đầu trực tiếp, vì điều này có thể kích thích hành vi bạo lực.
– Khuyến khích bệnh nhân tuân thủ điều trị, đồng thời tạo môi trường sống tích cực.
-Tham gia các buổi tư vấn tâm lý gia đình, để học cách ứng xử và hỗ trợ bệnh nhân hiệu quả hơn.
– Hỗ trợ bệnh nhân thăm khám và điều trị bằng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ
Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến – Địa chỉ an tâm và tin cậy cho bệnh nhân mắc rối loạn nhân cách chống đối xã hội
Khi phát hiện các dấu hiệu của rối loạn nhân cách chống đối xã hội, việc tìm kiếm hỗ trợ y khoa sớm là điều cần thiết. Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến là một trong những địa chỉ uy tín hàng đầu, chuyên điều trị các rối loạn tâm thần bằng phác đồ chuẩn quốc tế.
Phòng khám quy tụ đội ngũ bác sĩ, chuyên gia tâm lý có kinh nghiệm hơn, áp dụng liệu pháp cá nhân hóa cho từng bệnh nhân. Đặc biệt, môi trường trị liệu thân thiện, kín đáo giúp người bệnh an tâm chia sẻ và hợp tác điều trị.
Nếu bạn hoặc người thân đang gặp những dấu hiệu của rối loạn nhân cách chống đối xã hội, hãy đừng ngần ngại liên hệ Phòng khám Hoàng Yến để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.
Thông tin liên hệ:
- Địa chỉ: số 12 ngõ 44 phố Đỗ Quang, phường Yên Hòa, Hà Nội.
- Hotline: 0974 509 322
- Website: https://phongkhamtamthanhoangyen.com/
Rối loạn nhân cách chống đối xã hội là một rối loạn tâm thần phức tạp nhưng không phải không thể cải thiện. Bằng sự thấu hiểu, đồng hành của gia đình và hỗ trợ chuyên môn từ các chuyên gia, người bệnh hoàn toàn có thể tái hòa nhập xã hội và xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn.
