Rối loạn phân ly là một trong những rối loạn tâm thần phức tạp và ít được hiểu rõ nhất hiện nay. Không chỉ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý và hành vi, tình trạng này còn khiến người bệnh dần mất kết nối với bản thân và thế giới xung quanh. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ cùng bạn tìm hiểu sâu về rối loạn phân ly, bao gồm định nghĩa, nguyên nhân, biểu hiện và hướng điều trị hiệu quả nhất hiện nay.

Rối loạn phân ly là gì?

Rối loạn phân ly (tiếng Anh: Dissociative Disorder) là tình trạng tâm thần  trong đó người bệnh tách rời khỏi thực tế, ký ức, cảm xúc hoặc ý thức về bản thân. Hiểu một cách đơn giản, đây là trạng thái khi người bệnh “thoát ra” khỏi hiện tại như một cơ chế tự vệ của não bộ trước những căng thẳng hoặc sang chấn tâm lý quá mức, chẳng hạn như bạo hành, lạm dụng, tai nạn nghiêm trọng hoặc mất mát lớn.

Đặc điểm chung của rối loạn phân ly

Đặc điểm chung của rối loạn phân ly có thể được hiểu là những biểu hiện đặc trưng xuất hiện khi một người rơi vào trạng thái tách rời một phần hoặc toàn bộ khỏi các chức năng tâm thần bình thường. Dưới đây là những đặc điểm chính:

Sự tách rời (phân ly) khỏi ý thức, ký ức, cảm xúc hoặc cảm giác về bản thân:

Người bệnh có thể mất kết nối tạm thời với thực tại – họ có thể cảm thấy như đang “đứng ngoài cơ thể mình”, hoặc như đang xem chính cuộc đời mình diễn ra từ xa.

Khởi phát thường liên quan đến sang chấn tâm lý hoặc stress mạnh:

Các sự kiện như bạo hành, tai nạn, mất người thân, hoặc căng thẳng kéo dài thường là yếu tố khởi phát. Phân ly là cách não bộ “tự bảo vệ” bằng cách tạm ngắt kết nối khỏi cảm xúc đau đớn.

Rối loạn chức năng tâm thần mà không có tổn thương thực thể:

Người bệnh có thể mất trí nhớ, mất cảm giác, liệt tay chân, hoặc thay đổi nhân cách… nhưng không tìm thấy nguyên nhân thực thể rõ ràng qua thăm khá.

Các triệu chứng có thể dao động, thay đổi nhanh:

Tình trạng có thể xuất hiện rồi tự hết, tái phát hoặc thay đổi dạng biểu hiện (ví dụ lúc mất trí nhớ, lúc mất cảm giác, lúc mất khả năng vận động).

Không do bệnh lý thần kinh hoặc chất gây nghiện gây ra:

Việc chẩn đoán chỉ được xác định khi loại trừ các nguyên nhân khác như động kinh, chấn thương não, hoặc tác động của thuốc.

Có thể kèm theo lo âu, trầm cảm hoặc rối loạn giấc ngủ:

Các rối loạn cảm xúc này thường xuất hiện song song và làm nặng thêm tình trạng phân ly.

Nguyên nhân gây nên rối loạn phân ly

Các chuyên gia nhận định rằng rối loạn phân ly không chỉ do một nguyên nhân duy nhất mà là sự kết hợp giữa yếu tố tâm lý, sinh học và môi trường.

Yếu tố tâm lý

Hầu hết bệnh nhân rối loạn phân ly đều từng trải qua sang chấn nghiêm trọng như:

– Bạo hành thể chất hoặc tình dục thời thơ ấu.
– Chứng kiến cái chết hoặc tai nạn nghiêm trọng.
– Chiến tranh, thiên tai, hoặc mất mát lớn.

Các chuyên gia cho rằng, khi bị sang chấn, não bộ tạm thời ức chế vùng hippocampus và amygdala, hai khu vực chịu trách nhiệm xử lý ký ức và cảm xúc. Kết quả là người bệnh “cắt rời” khỏi ký ức đau đớn, nhưng đồng thời đánh mất một phần nhận thức thực tại.

Yếu tố sinh học và di truyền

Một số người có cấu trúc não nhạy cảm với stress hơn bình thường, khiến họ dễ rơi vào trạng thái phân ly. Ngoài ra, yếu tố di truyền và môi trường gia đình bất ổn cũng làm tăng nguy cơ phát triển rối loạn này.

Yếu tố môi trường

Môi trường sống căng thẳng, áp lực công việc, cô lập xã hội, hoặc sử dụng chất kích thích kéo dài có thể làm triệu chứng rối loạn phân ly trầm trọng hơn. Đây là nguyên nhân khiến bệnh ngày càng phổ biến ở người trẻ tuổi.

Biểu hiện của rối loạn phân ly

Rối loạn phân ly có thể biểu hiện rất đa dạng, tùy theo thể bệnh và mức độ tổn thương tâm lý. Tuy nhiên, chúng tôi tóm lược những biểu hiện thường gặp nhất dưới đây để giúp bạn dễ nhận biết hơn.

Mất trí nhớ phân ly

Người bệnh đột ngột quên mất thông tin cá nhân, sự kiện hoặc giai đoạn nhất định trong đời mà không do bệnh lý não. Họ có thể nhớ rõ mọi thứ khác, nhưng “xóa” hoàn toàn phần ký ức liên quan đến sang chấn.

Nhân cách tách rời

Đây là dạng nặng nhất, khi một cá nhân tồn tại nhiều nhân cách độc lập, mỗi nhân cách có ký ức, giọng nói, hành vi và thậm chí chữ viết khác nhau. Khi một nhân cách xuất hiện, người bệnh không nhớ gì về những gì nhân cách khác đã làm.

Cảm giác tách rời thực tại

Bệnh nhân cảm thấy như mình đang xem chính cuộc đời mình từ bên ngoài, hoặc mọi thứ xung quanh đều trở nên xa lạ, không thật. Họ có thể nói: “Tôi biết mình đang sống, nhưng cảm giác như đang mơ.”

Triệu chứng kèm theo

Ngoài các biểu hiện chính, người mắc rối loạn phân ly thường kèm theo:

– Rối loạn lo âu, trầm cảm, hoảng sợ
– Giấc ngủ rối loạn, ác mộng thường xuyên
– Cảm xúc thất thường, đôi khi mất kiểm soát hành vi|
– Đau đầu, chóng mặt, hoặc rối loạn nhận thức

Các biểu hiện này nếu không được can thiệp có thể dẫn đến rối loạn nhân cách, tự cô lập hoặc hành vi tự hại.

>>> Xem thêm: Rối loạn giấc ngủ: Triệu chứng, nguyên nhân và thực trạng ở giới trẻ

Phương hướng điều trị rối loạn phân ly

Rối loạn phân ly có thể điều trị hiệu quả nếu được can thiệp sớm và đúng phương pháp. Mục tiêu điều trị là khôi phục lại tính thống nhất của bản thân và giúp người bệnh đối diện an toàn với ký ức sang chấn thay vì né tránh.

Mục tiêu điều trị

Theo các chuyên gia tâm lý, việc điều trị rối loạn phân ly tập trung vào:

-Giúp bệnh nhân hiểu và chấp nhận quá khứ sang chấn.
-Khôi phục lại khả năng kiểm soát hành vi và cảm xúc.
-Giảm thiểu triệu chứng phân ly, cải thiện chất lượng cuộc sống.

Liệu pháp tâm lý

Liệu pháp tâm lý là phương pháp điều trị chính. Trong đó, liệu pháp nhận thức hành vi (CBT), liệu pháp hồi quy ký ức an toàn, hoặc liệu pháp tích hợp nhân cách được dùng để giúp bệnh nhân:

– Nhận diện và chấp nhận phần ký ức bị “phân ly”
– Giảm bớt cảm giác tội lỗi, sợ hãi
– Học cách kiểm soát cảm xúc và hành vi

Các chuyên gia khuyến khích điều trị lâu dài và xây dựng niềm tin giữa bác sĩ và người bệnh để phục hồi bền vững.

Điều trị bằng thuốc hỗ trợ

Không có thuốc đặc hiệu cho rối loạn phân ly, nhưng thuốc chống trầm cảm hoặc chống lo âu có thể được sử dụng để giảm căng thẳng, cải thiện giấc ngủ và ngăn ngừa hành vi nguy hiểm. Tuy nhiên, việc dùng thuốc phải tuân theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tâm thần.

Liệu pháp hỗ trợ khác

Ngoài trị liệu tâm lý và thuốc, bệnh nhân có thể tham gia liệu pháp nhóm để chia sẻ, học hỏi kinh nghiệm từ người cùng hoàn cảnh.
Thiền, yoga, hoặc viết nhật ký trị liệu cũng được xem là công cụ hữu ích giúp người bệnh thư giãn, nhận diện cảm xúc và tăng khả năng tự kiểm soát.
Việc điều trị nên được theo dõi thường xuyên, kết hợp với sự hỗ trợ từ gia đình và người thân để giảm tái phát.

Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến – Địa chỉ an tâm và tin cậy cho bệnh nhân mắc rối loạn phân ly

Khi có những dấu hiệu của rối loạn phân ly, việc lựa chọn cơ sở y tế uy tín để thăm khám và điều trị đóng vai trò quan trọng. Tại Việt Nam, Phòng khám chuyên khoa tâm thần Hoàng Yến là một trong những địa chỉ đáng tin cậy được nhiều bệnh nhân lựa chọn.

Phòng khám quy tụ bác sĩ có nhiều năm kinh nghiệm trong điều trị rối loạn phân ly, trầm cảm, lo âu và rối loạn nhân cách. Mỗi trường hợp đều được thăm khám cẩn thận, lên phác đồ riêng biệt dựa trên tình trạng tâm lý cá nhân.

Phòng khám Hoàng Yến áp dụng mô hình gồm Tâm lý – Thuốc – Phục hồi, kết hợp giữa liệu pháp tâm lý chuyên sâu và điều trị y khoa hiện đại, giúp bệnh nhân từng bước khôi phục nhận thức và cảm xúc ổn định.

Không gian trị liệu được thiết kế riêng tư, yên tĩnh, giúp người bệnh cảm thấy an toàn khi chia sẻ. Mọi thông tin bệnh án được bảo mật tuyệt đối, tạo cảm giác tôn trọng và thấu hiểu cho mỗi bệnh nhân.

Phòng khám cũng duy trì đường dây tư vấn tâm lý miễn phí, hỗ trợ người bệnh và người thân trong quá trình điều trị.

Thông tin liên hệ:

• Địa chỉ: số 12 ngõ 44 phố Đỗ Quang, phường Yên Hòa, Hà Nội.
• Hotline: 0974 509 322
• Website: https://phongkhamtamthanhoangyen.com/